Uyghurumgha Nesihet

Adnan

                   Uyghurumgha nesihet

(Uyghur tor betchilikide diniy mezmun we diniy ziyaliylar heqqide ikki éghiz söz)

Nahayiti shepqetlik we méhriban allahning ismi bilen bashlaymen

«Wez - nesihet qilghin, wez - nesihet möminlerge paydiliqtur». [ Süre zariyat 55-ayet ].

Biz, bir millet bolush süpitimiz bilen tarixi weqelerge étibar bérishimiz, tarix üstide oylinishimiz, béshimizdin ötküzgen tiragédiyelik weqeler üstide tepekkur qilish we uningdin kelgüsi üchün ibret élishimiz intayin muhimdur . Tarixni oqup ügünüshte peqetla weqelerdin huzurlinish  bilenla cheklinip qalmastin belki kelgüsi üchün upuq yaritishimiz lazim.
Tarixni ügünüsh arqiliq kélechek chirtiyujimizni melum miqdarda sizip chiqalishimiz, uni hayatimizda ré'alliqqa aylandurush nishani qilish arqiliq ejdadlar izliridin mangalishimiz mumkin. Biz islam dinigha étiqad qilghan millet bolush süpitimiz bilen peyghembirimiz muhemmed eleyhissalamning terjimihalini öginishimiz intayin muhimdur, chünki resulullahning hayati arqa körünüshide ézilgen milletke teselli bolidighan, zulumdin qandaq qilghanda qutulush, allahning nusritini qandaq qilghanda qolgha keltürüsh mumkin, insaniy heq - hoquqlarni qaysi yol bilen qolgha keltürüsh kérek dégendek so'allargha jawap tépilidu. Shuning bilen bir waqitta ejdadlirimiz tarixlirini yaxshilap bilishimiz hazirqi weziyetning jiddi teqezzasidur.

Resulullahning terjimihalini öginishimiz we hayatimizda emeliyleshturushimiz bizge rohani ozuq bolush bilen birge diniy étiqad we milli kimlikimizni saqlap qilishimizda türtkilik rol oynisa, ejdadlirimizning tarixini öginishimiz milli medeniyet we örp - adetlirimizni saqlap qilishimizda alahide dewrlik rol oynaydu.

Bezi munberlerde élan qilinghan dini eserlerge yézilghan mesxire arilash inkaslar heqiqeten diniy we milli ghururi bar herqandaq ademning oghisini qaynitidu. Buningdiki négizlik seweb mezkur kishilerning öz millitining mahiyitini chüshenmigenlikidindur. Ular dini eserlerge qarighularche inkaslarni yazmastin yaki öchmenlik közi bilen qarimastin oylinishi kérek idi. Buningdiki mesuliyetni munber sahibliri we bashqurghuchilarning xizmet da'irisidinmu ayrip qarighili bolmaydu-elwette.

Milli mesuliyetni tonup, milli medeniyet we uyghur torchiliq tereqqiyatigha töhpe qoshuwatqan munber sahiblirimu özlirining imani mesuliyiti untumastin, dini eserlerge alahide orun bérish yaki bala sehipe ajritish arqiliq munberdashlarning islamiy eserlerge bolghan éhtiyajini melum miqdarda qandurushi lazim. Ular uyghur millitining islam dinigha étiqad qilidighanliqini, uyghurning hemmisi ussulchi we naxshichi bolup ketmigenlikini unutmasliqi kérek .

Urumchi weqesidin ilgiri aldinqi qatardiki bir qisim tor béketliri bu nuqtigha alahide ehmiyet bérip, din söyer we milletperwer qérindashlirimiz teripidin neshirge teyyarlanghan ijadi we terjime dini eserlerge keng orun bérip kelgen idi. Ular milletning islam dinigha étiqad qilidighanliqini untumastin, dini teshwiqatqa melum derijide sorun hazirlap bergini üchün - allahning izni bilen-qiyamet küni uning derijisini körgüsi. Mezkur tor béketler siyasi buhranlarning qurbani boldi, emma ularning we bashqa islamiy tor béketlirining milletke yetküzgen xizmiti menggü öchmeydu we millet uni untumaydu .

Bu munasiwet bilen mezkur tor béket sahiblirigha rehmitim we ali ihtiramimni bildürimen.
Uyghur diyarida tor xizmetliri tedriji yolgha qoyuluwatqan yéqinqi künlerdin buyan weten ichide échiliwatqan munberlerde dini eserlerni testiqlimasliqtek ehwallar bir qeder éghir körüliwatidu. Bu néme üchün?, Tor sahibliri we bashqurghuchilardiki imani burch we milli kimlik chüshenchisi nege ketti!? Kino-tiyatirxana, téléwizor qanallirida milletni bixudlashturidighan programmilar az kéliwatqandek, adem körüshke uyulidighan élan programmiliri, herxil tildiki filim we naxsha-ussul pilastinkilirigha keng orun bérildi we bériliwatidu . Bu bizdiki tor tereqqiyatimu? Tor xizmitidin paydilinish sewiyimiz bumu?!. Hala biz etrapimizdiki ishlardin ibret almaywatimiz we hushumizni tapalmaywatimiz.

Milletning az-tola dini bilim ilishigha purset yaritip bérelmigen yaki jüret qilalmighan tor béket sahibliri allahtin qorqushi we axiretliki üchün az-tola  sawabliq ish qilishi kérek idi. Munberlirining taqilip qilishigha islamiy eserler sewebchi deydighan xata uqumdiki bichare qérindashlar kallisini silkishi we eqlige kélishi, özining uyghur ikenlikini ésige ilishi intayin muhim. Shuni bilishingiz kérekki, siz musulmansiz! Siz uyghursiz! Siz uyghur diyarining oghlanisiz!.

Milletning islamiy ilimge bolghan éhtiyajini melum derijide qandurup kéliwatqan bir qisim islam tor béketliri dinsizlashturush siyasitining obiktisigha aylandurulup tosuwitildi. Uyghur millitining tor yüzide dini bilim élishtek eqelli hoquqimu yoq qilip tashlandi. Mana buningdek muhim bir weziyette qelbide azraq imani bar millet söyer qérindashlar yenila ikkilenmestin bu mesuliyetni (yeni dini teshwiqatni) ustige ilishi kérek we dini ziyalilargha dini teshwiqat shara'itlirini yaritip bérishi lazim.

Millitimiz tarixigha qaraydighan bolsaq uyghur millitining altun dewri islamni qobul qilghandin kiyin bolghanliqini hemmimiz bilimiz, buning janliq misali; sultan sutuq bughraxan bolup, u  uyghurlar ichidin chiqqan büyük xaqan we islamni qobul qilghan tünji padishah  bolup, uning eyni dewrdiki adaletperwerliki, jasariti we toghra étiqadi we saghlam tallishi uyghur dölitining güllinishi we milletning bügünge qeder millet bolup turushidiki asasliq seweblerdin biridur.

Ötken ishlardin ibret élip milletni bölidighan yaki qaymuqturidighan, milletning rohaniyitini zexmilenduridighan sözlerni inkas yazdim dep yiziwérish, bir eqil igisi insanning ishi emestur. Allah ta'ala mundaq deydu: «bilmeydighan nersengge egeshme (yeni bilmigenni bildim, körmigenni kördüm, anglimighanni anglidim déme), (insan qiyamet küni) qulaq, köz, dil yeni barliq söz we qilmishliri üstide heqiqeten so'al-soraq qilinidu». [Süre isra 36-ayet].

Sözlesh we yézishqa oxshash bu németlerni allah razi bolidighan yollargha ishlitish intayin muhimdur. Allah ta'ala mundaq deydu: «andin (dunyada silerge bérilgen) németlerdin so'al-soraq qilinisiler.» [süre tekasur 8-ayet].
Mezkur qérindashlirimizgha allahtin qorqushini we heqiqetni qobul qilip hayatta saghlam yol tallishini, resulullahning terjimihalini öginishi, ata-anisi we chong dada-chong anisining ejdadlirining tarixi we dini étiqadini yerge urmastin soghaq qanliq bilen oqup chiqishini tewsiye qilimen.

Beziler islamiy eserlerni körüp qalsa xuddi qorqunuchluq  bir nersini körüp qalghandek bedenlirige tiken sanjilip kétidu-de, xudini bilmigen halda inkas yazdim dep némilerni dep tashlaydu. Gahida bundaqlarning milli kimlikidinmu sheklenmey turalmaysiz.

Nuh eleyhissalamning qewmi heqni anglashtin bash tartip qulaqlirigha qollirini tiqiwalghangha oxshash millitimiz ichidiki mezkur kishiler dini we islamiy eserlerni oqup chiqsa heqiqetke yéteklinip qilishidin yaki ustige höjjet bolup qélishidin ensirep aghzigha kelgenni chalwaqashqa bashlaydu. Bu heqte allah ta'ala quran kerimde mundaq deydu: « nuh éytti: perwerdigarim! Men heqiqeten qewmimni kéche - kündüz (imangha) dewet qildim. Méning dewitim ularni téximu qachuruwetti. Men ularni séning meghpiritingge érishsun dep, her qachan dewet qilsam, (dewitimni anglimasliq üchün) barmaqlirini qulaqlirigha tiqiwaldi, (sözümni anglimasliq yaki méni körmeslik üchün) kiyimliri bilen bashlirini chümkiwaldi, (kufrida) ching turdi, chongchiliq qilip (imandin) téximu bash tartti.» [süre nuh 5-6-7-ayetler].

Qérindishim! Eger islamiy eserlerni yaqturmisingiz héch bolmisa inkas yazmastin süküt qilish bilen cheklinip qalsingiz némidégen yaxshi bolatti-he. Resulullah sellellahu eleyhi wesellem bu heqte mundaq deydu: «kimki allahning birliki we barliqigha, qiyamet künining bolishigha iman keltüridiken, yaxshi sözlisun yaki süküt qilsun». [Buxari we muslim riwayiti].

Millet étiqad bohrani, exlaqi kirizs, iqtisadi talan-tarach, hazaret kembeghellikige duch kéliwatqan, milli kimlik we milli ma'arip buzghunchiliqqa uchrawatqan bügünki künde yenila sotsiyalizm idiysining qalduqlirini bilip bilmey otturigha élip chiqip islamiy medeniyet  we dini étiqad bilen milli kimlikimizning arisidiki tügewatqan boshluqni yaki her sahede janliniwatqan birlishishke buzghunchiliq uruqlirini chéchish niyiti bilen milletke üngen shumbuylar munazire meydanliri we munberlernimu qoldin bermestin herket qilmaqta.

Allah ularni hidayet yoligha yéteklisun. Mezkur kishiler rohi xamushluqtin oyghunup dini étiqad, milli ghurur, weten söygüsi dégenge oxshash insaniy tuyghular bilen, her waqit insapni ölchem qilip ittipaqliqqa ehmiyet bérip yashishini tewsiye qilimen.

Weten ichi we sirtidiki dini ziyaliylar öz mesuliyitimizni tonup, shexsiyetchilik kirliri qaplap ketken méngilirimizni tekshürüp, dézinfiksiye qilip, özimizning mahiyitimizni tonup yitip, milletning neqeder rohani acharchiliqqa giriptar bolghanliqini hés qili'ishimiz hazirqi weziyetning jiddi teqezzasi.

Biz hersahediki dini ziyaliylar mesuliyitimizni ada qiliwatimizmu?, Bizdiki mesuliyet tuyghusining türi qaysi?, Néme üchün üstimizge yüklengen mesuliyettin qachimiz?, Dégenge oxshighan so'allardin özimizni qachurmasliqimiz lazim. Millet sizni terbiyilidi we ilim berdi, sizge ige chiqti. Emdi milletning béshigha kün chüshüp dini étiqad, milli kimlik yoqilish girdabigha bérip qalghan bügünki künde béshingizni yopuruwélip waqti kelgende xizmet qilimen dep yitiwélishingizgha néme asasingiz bar?! Siz telim alghan we ögengen sheri'et ilimlirining rohigha xilap halda hayat kechüridighan qandaq dini ziyaliysiz?!
Heqiqet üchün köresh qilish, heqni milletke yetküzüsh sizning bilim yoligha qedem qoyghandiki tünji qedimizdiki ehdingiz emesmidi?! Milletni jahalet patqaqliridin qutquzup meripet bulaqliridin sughirishning neqeder muhim ikenlikini bilip yetkendiki hés - tuyghu, irade we jasaretliringiz qéni?!. Aqartish xizmiti we islahat ilip bérish arqiliq milletni zalalettin hidayet yoligha yéteklesh niyitige kelgendiki imani istek, milli ghururingiz qéni? !.

Qiyamet küni rebbingiz: i damolla, i qarajim, i mexsum i dini zat musulmanlargha néme telim berding? Millitingge néme ögetting? Millitingge güzel exlaqta ülge boldungmu?  Milliting ilgiriki asi ümmetler qilghan gunahlarning hemmisini qildi, sen ularni gunahtin cheklidingmu? Semimiyet bilen tewhidke chaqirdingmu? Milliting heqsizliq, adaletsizlik, zulum we jahaletke mehkum  boldi, ularni qutuldurushqa herket qildingmu? Méning dinimni ustun qilish yolida milletke yétekchilik rolini oynidingmu? Dégendek so'allarni sorap qalsa néme dep jawab bérishingizni oylinip baqtingizmu?.

Allah saqlisun- qiyamet küni bu so'allargha duchar bolghan uyghur mollisining ishi chataq!.  

Shuni bilishimiz kérekki, dini we milli xizmet bikar qalghan waqitta yaki jahan tinchighanda, nezir-chiraq, toy tükünlerge bexiraman barghili bolidighan peytlerdila qilidighan xizmet bolmastin belki, jiddi we aldirash, boran-chapqunluq weziyetlerdimu waqit ajritip, allahqa tewekkul qilip qilishqa tégishlik büyük xizmettur .
Allah ta'ala bu heqte mundaq deydu : «allahqa (yeni allahning tewhidige we ta'itige) dewet qilghan, yaxshi emellerni qilghan we "men heqiqeten musulmanlardinmen" dégen kishidinmu yaxshi sözlük adem barmu?.» [Süre pussilet 33-ayet].

Allah ta'ala ilmige emel qilghan alimlarni maxtighan we roshen kitabi quran kerimde ularning shenini yoqiri kötürüp mundaq dégen: «(i muhemmed!) Éytqinki, (perwerdigarini we heq dinlirini) bilidighanlar bilen (bulardin héch nersini) bilmeydighanlar te ng bolamdu? (Elwette te ng bolmaydu.) peqet eqil igiliri (eqli saghlam kishiler) tepekkur yürgüzüp ibret alidu we perqni bilidu.» [zumer sürisi 9-ayet]. Yene bir ayette mundaq déyilidu: «allah aranglardin (semimiy halda) iman éytqanlar we ilim bérilgenlerning derijilirini yoqiri kötüridu. Allah silerning qiliwatqan ishliringlardin xewerdardur.» [mujadele sürisi 11-ayet].

Yuqiriqi ayette zikir qilinghan iman éytqanlar bilen ilim bérilgenlerning bir yerde zikir qilinishinimu, ilim bilen emelning birlikte élip bérilishi kéreklikini körsitip qoyushni meqset qilghandur.
Peyghembirimiz sellellahu eleyhi ölimalarning pezli toghrisida mundaq deydu: «allah birsige yaxshiliqni irade qilsa, uni dinda alim qilidu.» [bu hedisni buxari we muslim riwayet qilghan]. Mana bu ehli-ilimlar toghrisida quran we hedislerde zikir qilinghan peziletlerdin bir qismi.

I dini  qérindishim! Millet sizge telmürüwatidu... Millet sizdin ümid kütüwatidu... Millet sizni saghlam étiqad yolini körsitip qoyamdikin dep ümidliniwatidu... Qéni qérindishim! Hélimu kéchikmeymiz, hemmimiz birlikte millitimizning bizdin kütüwatqan ümidini aqlash arqiliq allah üstimizge yükligen mejburiyetni ada qilayli.
Egerde biz allah we allahning resulini yaxshi körümiz dep dawa qilidikenmiz qolimizdin kélishiche hersahe médiya wastiliridin paydilinip millitimizning dini bilimlerge bolghan éhtiyajini qandurushimiz intayin muhim .
Allah ta'ala mundaq deydu: «eger siler allahni dost tutsanglar, manga egishinglarki, allah silerni dost tutidu, (ötkenki) gunahinglarni meghpiret qilidu. Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur». [Süre al-imran 31-ayet] .

Allah ta'ala hemmimizni dini étiqadimizda mustehkem turup, millitimizning dini xizmitini izchil türde yuqiri basquchqa kötürüshke muyesser qilsun. Buningdin ilgiri bilip bilmey qilghan gunahlirimiz we közqarash xataliqlirimizni meghpiret qilsun.

I rebbim sangila yalwurimiz, sendinla yardem soraymiz. Barliq ishlirimizni sanga tapshurimiz. Qelblirimizni diningda mustehkem qilghin. Dewet sahesidiki barliq ustazlar we dini ziyalilarning qelblirini birleshturup bergin. Millitimiz yashlirining qeliblirini quran we hedis rohi bilen zinnetlep, séning we resulungning emrige herwaqit lebbey deydighan heqiqi iman we wijdan ata qilghin. Amin...

Menbe_ http://www.islamhouse.com/p/312030