RFA Xewerliri 2010.07.26

Jewrim

Uyghur rayonidiki "halqima tereqqiyat" qurulush pilanining netijisi heqqide mulahize

Muxbirimiz irade
2010-07-26

5 - Iyul ürümchi weqesidin kéyin xitay dairiliri béyjingda "shinjang xizmiti yighini" chaqirip, uyghur rayonigha alaqidar muhim qararlarni aldi. Yighinda élinghan qararlargha asasen uyghur rayonida oxshimighan sahe, oxshimighan türler boyiche nurghunlighan qurulush pilanliri yolgha qoyuldi. Shinjangning medeniyet, tebiiy bayliq, qatnash, maarip, sehiye qatarliq sahelirige meblegh sélinishqa bashlidi. Buningda közge körünerlikliri töwendikiche: yéngidin yolgha qoyulghan bayliq béji islahati boyiche néfit, tebiiy gaz bayliqi béji ilgiriki miqdarigha qarap élishtin, bahasigha qarap élishqa özgertildi. Tömür yol qatnash transporti hazirqi 3599 kilomitér asasida yene 8000 kilométir uzartilip, uyghur rayonidiki nahiyilerning 90 prsentige poyiz qatnashtek weziyetni ishqa ashurush pilan qilindi.

AFP Photo
Sürette 2010 - Yili 7 - Aydiki qumulda qeshqerni nishan qilip élip bériliwatqan tömür yol qurulishidin bir körünüsh

Igilinishiche, uyghur aptonom rayonluq hökümet yene ":xelqni béyitish, charwichiliqni güllendürüsh" we "xelqni béyitish, emin öy qurulushi "ni yolgha qoyghan bolup, pilan boyiche 2015 - Yilighiche 106 ming köchmen charwichi we 700 ming déhqanning xatirjem makanlishishi ishqa ashurulidiken.

Xitay dairiliri yene 23 - Iyul küni qarar chiqirip uyghur élidiki hermillet kadir we ishchi - Xizmetchilerning maashini omumyüzlük östürüshni békitken.

Arqa - Arqilap éliniwatqan bu qararlardin melum bolup turuptuki, xitay dairiliri uyghur élidiki uzun muddetlik eminlikni iqtisadni yuqiri kötürüsh arqiliq qolgha keltürmekchi boluwatidu.

Emma küzetküchiler uyghur rayonidiki hökümet ishchi - Kadirlirining asasliq yenila xitay millitidin teshkil tapqanliqini, shunga maash östürgen teqdirdimu menpeetni asasliqi yenila xitaylarning alidighanliqini bildürmekte. Uning üstige uyghur rayonidiki néfit, kanchiliq, qatnash - Transport shirketlirimu asasen xitaylarning igilikide bolghanliqtin, menpeetning chongidin yenila xitaylarning behriman bolidighanliqini ilgiri sürmekte.

Biz xitay hökümitining " halqima tereqqiyati"nini yolgha qoyushtiki nishani we buning netijiliri heqqide doktor erkin ekrem ependi bilen söhbet élip barduq. Uning qarishiche, xitay dairiliri 5 - Iyul ürümchi weqesidin kéyin uyghur rayonida "shepqetlik" siyaset yürgüzüsh taktikisini ishlitishke bashlighan bolup, u bu siyasetning xitay hökümitige ichki we tashqi jehettin élip kélidighan paydiliri üstide toxtilip mundaq dédi:

Erkin ekrem ependining qarishiche, xitay hökümiti bu qétimliq qurulush pilanigha jiddiy muamile qilip, pilanlirini séstimiliq halda yolgha qoymaqta. Ular uyghur rayonida aldi bilen 5 - Iyul weqesining asasliq qatnashquchiliri bolghan iqtisadiy kirimi töwen kishilerning turmush sewiyisini yuqiri kötürüshni, buning bilen birlikte ottura halliq kishilergimu menpeet yetküzüshni nishan qilghan. Erkin ekrem ependi xitayning deslepki qedemde uyghurlarning iqtisadiy sewiyisini yuqiri kötürüshni emelge ashurup bolghandin kéyin, ikkinchi qedemde uyghurlarning bashqa heq - Hoquqlirinimu asta - Asta bérish pilani bolushi mumkinlikini bildürdi.

Xitay dairiliri uyghur rayonida yürgüzüwatqan bu xil iqtisadiy siyasetliri bilen birlikte yene, chetellerde yashawatqan uyghurlar we shundaqla oqughuchilar bilenmu munasiwet ornitip ulargha tesir körsitish xizmitini kücheytmekte. Yéqinda xitay döletlik muhajirlar idarisi bashliqi ju xuylin, uyghur rayonluq xelq hökümiti tashqi ishlar ishxanisi mudiri muzepper mijit we muhajirlar bashqarmisi muawin bashliqi mewlan rozilarning türkiyige kélip bir qisim uyghurlar bilen uchrishish élip barghanliqi we ulargha uyghur rayonining kélechikining parlaq ikenlikini teshwiq qilishimu, derweqe buninggha misal bolmaqta. Yeni xitay weten ichi we sirtidiki uyghurlargha qarita siyasitide jiddiy bir özgirish yasimaqta. Erkin ekrem ependi xitay hökümitining bu xil taktikilarni ishqa sélish arqiliq weten sirtidiki uyghur teshkilatlirini yétim qaldurushni niyet qiliwatqanliqini, shunga uyghur teshkilatlirining bu mesile üstide oylinishi kéreklikini tekitlidi.

Erkin ekrem ependi sözining axirida, xitay hökümiti yolgha qoyuwatqan bu siyasetlerning, axirqi hisabta yenila xitay hökümitining menpeetini chiqish qilip turup yolgha qoyulghanliqini, shunga yenila uyghurlarning menpeetige wekillik qilalmaydighanliqini eskertip ötti. U yene xitayning "halqima tereqqiyat" pilanining yüzde - Yüz emelge éshishighimu guman bilen qaraydighanliqini bildürdi.

Jewrim

Guangju ahaliliri guangdungliq guangdungche sözleydu dep namayish qildi

Muxbirimiz weli
2010-07-26

Xitay hökümiti 7 - Ayning béshida guangjuda téléwiziye programmiliri qosh tilliq bolush dégen nam bilen béyjing tilida bérilidighan anglitishni asas qilish heqqide qarar chiqarghandin kéyin, gungdungda partlighan qarshiliq heriketler hazirmu dawamlishiwatidu, bu heriketni yerlik xelq guangdung tilini qoghdash jéngi dep atimaqta.

相片3

7 - Ayning 25 - Küni kech saet 5te, guangju ahaliliridin minglighan adem jenubiy jyangshi kochisidiki yer asti tömür yol békitining aldigha toplinip namayish qildi. Namayishchilarning köp sanliqi yashlar. Neq meydandin tartilghan foto süretler engiliyide chiqidighan muhapizetchi gézitide bésildi. Bu heqtiki widiolarmu intérnétke qoyuldi.

Guangju ahaliliri xitayning qosh tilliq anglitish bérish dégen buyruqigha qarshi turdi

Uchurlargha qarighanda, namayishchilar guangdungluq guangdungche sözleydu dep shuar towlighan. Xitay hökümitining qosh tilliq anglitish bérish dégen buyruqigha qarita guangdung tilida aghzini buzup naraziliq bildürgenlermu bolghan. Bezi namayishchilar maykisigha bésilghan til gunahsiz dégen xetler bilen öz meqsitini ipadiligen. Kochida qatnash toxtap ketken. Saqchilar neq meydangha qoralsiz kélip, namayishchilarni qoghliwitish üchün heriket qilghan.

Guangju sheherlik siyasiy kéngesh yéqinda béyjing tilida bérilidighan programmlarni asas qilishni otturigha qoyghan

Xewerde bayan qilinishiche, xitay hökümiti bultur 30 milyon yuen serp qilip, guangdungda bérilidighan qosh tilliq anglitish ta tijaret élanlirini béyjing tilida bérishke bashlighandin kéyin, anglighuchilarning sani azlap ketken bolsimu, emma guangju sheherlik siyasiy kéngesh yéqinda yene bu yil 11 - Ayda ötküzilidighan asiya tenheriket musabiqisining su üzüsh meydanidin bérilidighan xewerlerge kapaletlik qilish üchün, guangju téléwiziye istansisining qosh tilliq anglitishi béyjing tilida bérilidighan programmilarni asas qilishi kérek dep qarar chiqardi.

Buninggha qarita, guangdung tili qollinidighan ahalilerde qattiq naraziliq peyda boldi. Yerlik ahaliler deslepte, intérnét munaziriliride naraziliq bildürdi. 30 Mingdin artuq tenqid élan qilindi. Guangdungda guangdung tili qollinish kérek, dégen teshebbusni otturigha qoyghuchilarning nésbiti 80% tin ashti. Kéyin, bunaraziliq namayishqa aylandi.

Medeniyet jéngi mu yaki guangdung tilini qoghdash jéngi mu?

Xitay hökümitining uchur wastisi bolghan yer shari waqit géziti ning éngilizche sanida, hazir guangjuda, xitay hökümiti bilen yerlik ahaliler otturisida yüz bériwatqan toqunushni medeniyet jéngi dep atidi. Emma guangdung ahaliliri özining naraziliq heriketlirini guangdung tilini qoghdash jéngi dep atimaqta.

Guangdungliqlar guangdungche sözlimey, kommunist tilida béyjingche sözlisek bolamti

Xitaygha nezer tor gézitide bu heqte téximu ochuq - Yoruq mulahiziler we keskin teshebbuslar bar. Beziler buningdin kéyin kommunistlardin bashqilar gep qilmisa bolghidek dep naraziliq ipadilise, beziler guangdungluqlar guangdungche sözlimey, kommunist tilida béyjingche sözlisek bolamti dégen.

Beziler eger xongkong mewjut bolmisa, guangdung tili alliqachan assimiliyatsiye qilinip bolatti. Hazir goangdung tilini assimiliyatsiye qilmaqchi bolghanliqida, emeliyette xongkong tilini assimiliyatsiye qilishni közlewatqanliqi éniq. Emma xongkonglliqlar namayish qilip yürüp, kommunist partiyining 23 maddisini aghduruwetti, emdi bizmu toxtap qalmaymiz dégen. Yene beziler kommunist partiye sap mushundaq ishni tola qilip, özining putigha palta chépiwatidu. Emdi xuangxuagang porti herbiy özgirishi qaytidin chiqmay qalmaydu, dégen.

Guangdungche sözlishidighan rayonlar chin sulalisining térritoriyisi ichide emes idi

Beydu qamusida bayan qilinishiche, éngilizchide xitayning hökümet tili chaynis yaki manjuche dep atilidu. Guangdung, guangshi ölkiliride, xongkong, makawlarda, hédonéziye, malashiya qatarliq sherqy jenubiy asiya döletliride, shimaliy amérikida, engiliyide, awstéraliye, yéngi zélandiyilerde keng qollinilidighan guangdung tili bolsa kantonis dep atilidu.

Miladidin ilgiri chin sulalisi xitayni birlikke keltürdi dégen dewrde, wuyisen tagh tézmilirining jenubidiki rayonlar, yeni sherqtiki fujyendin gherbtiki yünnen, guyju, jenubtiki xeynenlerni öz ichige alghan rayonlar chin sulalisining térritoriyisi ichide emes idi. Shimaliy - Jenubiy sulaliler dewri dégen dewrdin bashlap xuasha dep atalghan milletlerdin köchmen kélishke bashlighan. Guangdungda jungxua mingo dewride shimalliqlar tili kéngeytilishke bashlighiche sap guangdung tili qollinilatti.

1949 - Yilidin kéyinmu, guangdung tiligha chettin kirgen bezi sözlüklerni hésabqa almighanda, gungdungda jemiyettiki hemme alaqe yenila sap guangdung tili buyiche atilip kelmekte. Hazir guangdungda 70 milyon adem, guangshida 30 milyon adem, xongkong, makawlarda 10 milyondin artuq adem yenila guangdung tili qollnilidu. Bashqa jaylardikini hésabqa alghanda, xitayda hazir 130milyondin artuq adem guangdung tilida sözlishidu.

Jewrim

Uyghurlar xitay hökümitining "bir ailidin bir ademni ishqa orunlashturush siyasiti" ge qandaq qarashta?

Muxbirimiz mihriban
2010-07-26

Yéqindin buyan uyghur aptonom rayoni hökümet dairilirining uchur menbeliride, "uyghur aptonom rayoni teweside, bir ailidin bir ademni ishqa orunlashturush siyasiti"ni emeliyleshtüridighanliqi heqqidiki xewerler köplep bérilmekte. Undaqta heqiqeten uyghurlar ichidin bir ailidin bir ademning ishqa orunlishishini rayon teweside emelge ashurghili bolamdu? xitay ölkilirining rayongha meblegh séliwatqan shirketliri yerlik uyghurlardin xizmetchi qobul qilamdu? uyghurlarning qandaq xizmetlerge érishish pursiti bar?

Uyghur aptonom rayoni hökümet dairilirining uchur menbeliride körsitilishiche, uyghur aptonom rayonining 19 - Nöwetlik kéngeytilgen yighinida, " aptonom rayon teweside, her bir ailidin bir ademni ishqa orunlashturushni emelge ashurush" siyasitini emeliyleshtürüsh qarar qilinghan.

Igiligen uchurlardin melum bolushiche, ürümchi, yeken, korla, qeshqer, aqsu, xoten, ghulja qatarliq jaylarda aliy mektep hem téxnikomlarni tügitip, ish kütüp turghan yashlar hazir özliri tewe bolghan nahiye, sheher, rayonlardiki idariler, mektepler, ahale komitétlirining qoghdash bölümliri, muhit asrash idarisining taziliq ishchiliqi qatarliq orunlargha xizmetke orunlashturulushqa bashlimaqta iken.

Tengritagh torining 22 - Iyuldiki xewiride déyilishiche, " her bir ailidin bir ademni ishqa orunlashturush" nishanini emelge ashurush üchün, yeken nahiyisi1460 ailini merkez qilip, bu aililerdin aliy mektepni tügitip ish kütüp turghan yashlarni xizmetke orunlashturush üchün tizimlighan. Xewerde shinjang kespiy uniwérsitétini tügitip, 3 yildin buyan ish kütüp turghan bir yashning, hazir nahiyilik muhit asrash idarisige taziliq ishchisi qilip orunlashturulghandin kéyin, éyigha nechche yüz yüen maash alidighan bolghanliqi misal qilip körsitilgen.

Yeken nahiyisidin ziyaritimizni qobul qilghan bir yashning bildürüshiche, u uniwérsitétni tügetken 5 yildin buyan xizmet kütüp turuwatqan bolup, yéqinda nahiyilik xelq ishlar idarisi qarmiqidiki, méyiplar ishliri ishxanisigha xizmetke orunlishiptu.

Ghulja nahiyisining hökümet tor betliride, bu yil etiyazdin bashlap, nahiye tewesidiki aliy mekteplerni tügitip ish kütüp turghan yashlar tizimlinp, ghulja teweside " her bir ailidin bir ademni ishqa orunlashturush" nishanini emelge ashurushta aldi bilen ish kütüp turuwatqan aliy mektep oqughuchilirini ishqa orunlashturushni embliyleshtüridighanliqi shundaqla rayonda yerlishiwatqan xitay shirketliriningmu yerlik uyghurlargha xizmet pursiti yaritip béridighanliqi heqqidiki xewerler bérilgen.

Turpanyüzi yézisidin ziyaritimizni qobul qilghan bir déhqan bizge, etiyazdin bashlap yézidiki ish kütüp turuwatqan yashlarni tizimlawatqanliqini, béyjing chingxua shirkitining turpanyüzi yézisigha séliwatqan méhmanxana binasining pütkenlikini, hazir bu shirket méhmanxanining taziliq ishliri üchün, yézidiki ayallarni künlük yallap ishlitiwatqanliqini bildürdi. U yene méhmanxana resmiy échilghandin kéyin, ularning yerlik uyghurlardin méhmanxanigha xizmetchi qobul qilidighanliqi heqqidiki xewerlernimu anglighanliqini, emma hazirgha qeder bu xewerning delillenmigenlikini bildürdi.

Ghulja shehiridin ziyaritimizni qobul qilghan pénsiyige chiqqan bir oqutquchi, hökümet dairilirining bu siyasitige qarita gumani qarishini otturigha qoydi.

U bizge, hazir ghuljigha xitay shirketlirining yerlishiwatqanliqini, emma bu shirketlerge xizmetchi qobul qilishta uyghurlarning orunlashturulushigha guman bilen qaraydighanliqini otturigha qoydi.U sözide yene, hazir uyghurlarning xitay shirketlerning ghuljigha yerlishishi bilen téximu jiq xitay köchmenlirining rayongha éqip kélip, yerlik uyghurlarning nopusining barghanche shalanglishishidin ensirewatqanliqini ilgiri sürdi.

U hökümet dairilirining rayonda yürgüzüwatqan siyasitige nisbeten, yerlik uyghurlar arisida boluwatqan inkaslarni otturigha qoydi.U sözide hökümetning siyaset belgileshte, her waqit öz hakimiyitini mustehkemleshni meqset qilidighanliqini, puqralarning awazigha qulaq salmaydighanliqini, shunga xelqning her waqit hökümet tüzgen hem ijra qiliwatqan siyasetlerge qarita gumaniy qarashta yaki perwasiz muamilide bolidighanliqini ilgiri sürdi.

Jewrim

Xelqara adalet mehkimisining kosowa heqqidiki hökümige qarita inkaslar

Muxbirimiz shöhret hoshur
2010-07-26

Xelqara adalet mehkimisi kosowa musteqilliqining xelqara qanunlargha xilap emesliki heqqidiki hökümini élan qilghandin kéyin, mesilige yéqindin yaki uzaqtin alaqidar tereplerde oxshimighan inkaslarni peyda qildi. Séribiye adalet mehkimisining hökümini inkar qilidighanliqini bildürse, kosowa parlaménti adalet mehkimisining hökümini alqishlash bilen bille, hazirgha qeder kosowani téxi étirap qilmighan döletlerni,kosowani étirap qilishqa chaqirdi.

Xelqara adalet mehkimisi, kosowa musteqilliqining xelqara qanunlargha xilap emesliki heqqide höküm chiqarghandin kéyin, mesilige wastilik yaki biwaste alaqsi bolgha dületler, kosowa heqqidiki meydanini qaytidin közdin kechürüshke bashlidi. Bügün yawropa birliki mezkur höküm heqqide mexsus muzakire yighini achqan. Yighinda yawropa ittipaqidiki hazirgha qeder kosowa musteqilliqini ret qilip kéliwatqan ispaniye,gritsiye,slowakiye we romaniye qatarliq 5 döletni, kosowa heqqidiki meydanini özgertishke dewet qilghan. Kosowa tashqi ishlar ministiri, hazirgha qeder 40 qa yéqin döletning, adalet mehkimisining hökümini kütüp kelgenlikini bildürüp, bu döletlerni kosowani étirap qilishqa chaqirghan. U yene, b d t omumi yighini échilishtin burun, herqaysi döletlerning wekilliri bilen sözlishish üchün tünügün amérikigha yétip kelgen. Siribiye tashqi ishlar ministiri, nöwette 55 döletning kosowa mesiliside téngirqash ichide ikenlikini bildürüp, bu döletlerni öz teripge tartish üchün diplomatik heriketke ötken.

B d t bash katipi ban kimon bügün bu heqtiki sözide, kosowa we séribiye terepni weziyetning tereqqiyatida ijabiy yol tutushqa chaqirghan. Dunya islam teshkilatimu bügün bayanat élan qilip, adalet mehkimisining hökümini tebrikligen. Fransiye tashqi ishlar ministiri kosowani ziyaret qilip, kosowa musteqilliqini qollash meydanining özgermeydighanliqini bildürgen.

Melum bolushiche, giritsiye kosowa musteqilliqini qollaydighanliqi heqqide signal bergen. Iranmu bu heqte mexsus muzakire élip baridighanliqini bildürgen.

Nöwette, séribiye terepning eng köp tekitlewatqini " eger kosowa musteqil bolup ketse, barliq döletlerde bölgünchilik ewj élip kétidu " mesilisidur. Bu heqte bügün engiliye we gérmaniye ipade bildürüp, kosowaning ehwalining alahide bir ehwal ikenlikini we uning bashqa rayon we milletlerge ülge bolalmaydighanliqini eskertken we kosowani qollashta ikkiliniwatqan yaki qarshi turuwatqan döletlerni xatirjem bolushqa chaqirghan. Siériye axbaratida bayan qilinishiche, xitay hökümiti kosowa musteqilliqini qollimasliq meydanida ching turidighanliqini bildürgen. Mehkimining qararidin endishige chüshken döletlerdin biri siprus bolup, bugun siprus metbuatlirida mehkimining mezkur hökümi shum xewer dep xewer qilinghan.

Shimaliy siprus türk jumhuriyiti özlirining emeliyette kosowa bilen oxshash sharaitta ikenlikini, biraq dunyaning özlirige perqliq muamile qilip kéliwatqanliqini eyibligen.

Bügün yene, yawropa ittipaqining birlik we hemkarliq teshkilati séribyeni réalliqni qobul qilishqa, paydisiz we ünümsiz heriketlerdin saqlinishqa chaqirghan. Mezkur komitét yene, eger séribiye kosowa musteqilliqini étirap qilsa, uning yawropa birlikige kirish qedimning tézlishidighanliqini bildürgen. Amérikining kosowa elchisi, xelqara adalet mehkimisining hökümini, amérika we yawropa döletlirining, yillardin béri kosowani qollap élip barghan heriketlirining toghra ikenlikini ispatlidi dégen. Bügün séribiye sabiq tashqi ishlar ministiri sérbiye hökümitini kosowa meydanini özgertishke, kosowa musteqilliqini ret qilishning ornigha kosowadiki sérplarning we chérkawlarning qoghdilishi üchün heriket qilishqa chaqirghan.

Jewrim

Facebook Ning mushtirisi köpiyishige egiship ehmiyitimu kücheymekte

Muxbirimiz eqide
2010-07-26

Ammiwi alaqe tor békiti Facebook, dunyada kishiler arisida eng köp qolliniliwatqan we qollanghuchilar sani 500 milyongha yetken éntérnét tor meydanliridin biri hésablinidu, bu tor békiti herqaysi metbuat we kishilik hoquq teshkilatlirining tor sehipilirini körüsh, dunya weziyitige dair mesililer heqqide munazire élip bérish shuningdek yashlarning medeniyet alaqilirini ornitish paaliyet meydani bolmaqta. Mana mushundaq, nöwette kishiler eng köp qiziqiwatqan bu tor békiti, uyghur ilidikilerning behrimen bolushidin cheklengen.

Xarward unéwirsitétining oqughuchisi Mark Zuckerberg teripidin tesis qilinghan ammiwi alaqe tor békiti Facebook, uchur - Alaqe saheside dewir bölgünch möjize yaratqan éntérnét tor béketliridin biri.

7 Milyard nopusluq dunyada, 500 milyon mushtirige ige Facebook qollanghuchilirining her birining ottura hésab bilen 130 neper dosti bar bolup, ular her ayda az dégen 70 qétim uchur almashturidu.

Bular ichide sin alghu léntiliri we aile süretlirimu bar. Eger Face book ni bir dölet dep perez qilsaq, u xitay we hindistandin kéyin, dunyaning üchinchi chong nopusigha ige bir dölet hésablinatti.

Facabook Igisi Mark mundaq deydu " bu arqiliq hemme adem bir - Biri bilen alaqe ornitalaydighan imkaniyetke ige boldi, kishiler arisida nahayiti chong bir ortaqlishish meydani quruldi. Mesilen, dostlar ara hayat heqqide söhbetlishish, pikir almashturush, süret we sinalghularni almashturup körüsh, hetta toy - Tökün, ölüm - Yétim, oqush püttürüsh murasimliri qatarliqlardin xewerdar bolushtek nahayiti chong bir ortaqlishish meydani shekillendi".

Sanliq tekshürüshlerdin melum bolushiche, Facebook qollanghuchilar yashlar, boway - Momaylar, shirket dériktorliri we siyasetchilerni öz ichige alghan her guruppidiki kishiler bolup, eng téz köpiyiwatqan guruppa bolsa 60 yashtin yuqirilar iken.

Washingtondiki Georgetown unéwirsitétining oqotquchisi Michael Nelson, deslep oqughuchilar arisida öz - Ara alaqe ornitish meqsiti bilen qurulghan Facebook ning bügün milyonlighan mushtirigha ige bolushi, Facebook ning ghayet zor netijige érishkenlikidin dérek béridighanliqini bildürgen.

Facebook Ta yene, axirqi 15 ayda her sikuntta sekkiz kishining yéngi hésab nomuri achquzuwatqanliqi bildürülmekte.

Mana mushundaq dunyada meshhur ammiwi alaqe tor békiti hésablanghan facebook tor békiti xitayda cheklengen bolup, elwette uyghurlarmu buningdin mehrum qaldurulghan.

Xitayning facebook ni chekleshtiki meqsitini chüshendürgen, amérikidiki kishilik hoquq paaliyetchisi turdi ghoja ependi xitayning pütün insanlar qiziqiwatqan bundaq bir tor békitide, xitayda yüz bériwatqan weqelerning, bolupmu siyasiy weziyetning kishiler arisida nahayiti téz sürette tarqilip kétishining aldini élishtin ibaret dep körsetti.

Facebook Ning üzlüksiz tereqqi qilidighanliqi qiyas qilinghan bolup, mezkür tor békitining siyasiy paaliyetlerde oynaydighan rolimu üzlüksiz küchiyidiken, 2008 - Yili amérika prizidénti barak obama, prézidéntliq saylimida facebook ning rolidin paydilinip, ijabiy netijige érishken.

Omumen kishilerning dunyada yüz bériwatqan chong siyasiy weqelerdin, facebook arqiliq xewerdar boluwatqanliqi bildürülmekte.

Turdi ghoja ependi yene, xitay hökümitining kontrolluqi astida facebook ni qollinalmaywatqan uyghurlarning ornigha, erkin dunyada yashawatqan her bir uyghurning facebook hésab nomuri échip, uni yalghuz shexsi ish - Paaliyiti üchün emes, héch bolmighanda heptide bir qétim uyghurlargha ait maqale, resim we körünüshlerni qoyush arqiliq uyghurlarning hazirqi siyasiy weziyitini kishilerge anglitish rolini jari qildurushi kéreklikini otturigha qoydi.

Jewrim

Engliye uyghur jemiyiti yéngi ijraiye komitéti ezalirini saylap chiqti

Ixtiyari muxbirimiz erkin tarim
2010-07-26

Uyghurlar yawropa döletliridiki teshkilatlinish xizmitining qedimini tézlitip, yawropa döletliridiki teshkilatlarni kücheytishke tirishmaqta. Bu munasiwet bilen engliye uyghur jemiyiti 7 - Ayning 17 - ,18 - Künliri londonda yighin chaqirip, yéngidin ijraiye komitéti ezalirini saylap chiqti. Yighingha d u q muawin reisi esqer jan bilen bash katipi dolqun eysa qatnashti. Yighinning 1 - Küni engliye uyghur jemiyitining xizmet doklati oqup ötülgendin bashqa, teshkilatning qolgha keltürgen netijiliri we saqlanghan mesililer heqqide muzakire élip bérildi.

RFA Photo
Sürette engliye uyghur jemiyiti yéngi ijraiye komitéti ezaliri birge

Yighinning 2 - Küni, yighingha qatnashqan wekiller uyghur mesilisini qandaq qilghanda engliye hökümitining kün tertipige élip kéleleydighanliqi heqqide muzakire élip bardi. Kéyin d u q rehberlirining nazariti astida saylam élip bérildi. Saylamda 7 kishilik ijraiye heyiti saylap chiqildi. Nizamidin semet ependi engliye uyghur jemiyitining reislikige, dilshat ependi muawin reislikige, qurbanjan ependi bash katipliqqa, idris ependi maliye mesulliqigha hemde yene 3 neper kishi ijraiye heyiti ezaliqigha saylandi.

Biz bu yighin heqqide tepsiliy melumat élish üchün engliye uyghur jemiyiti bashliqi nizamidin semet, bash katip qurbanjan we ijraiye heyiti ezasi rehime xanimlar bilen téléfon söhbiti élip barduq.

Jewrim

Türklerning uyghurlar heqqidiki köz - Qarashliri

Ixtiyari muxbirimiz arslan
2010-07-26

Türkler uyghurlarni özlirining ejdadliri, uyghur diyarini ejdadlirimiz yashighan ata makan dep qaraydu. Dunyadiki bashqa döletlerge qarighanda, uyghurlargha yéterlik bolmisimu, yéqindin köngül bölüwatqan dölet türkiye jumhuriyiti. Biz yéqinda istanbul shehirining kochilirini aylinip yürüp türklerning uyghurlar heqqidiki köz qarashlirini igiliduq. Töwende diqqitinglar bu heqtiki programmimizda bolsun.

RFA Photo
Sürette türkiyening eng chong shehri bolghan istanbul shehridin bir körünüsh

Atanur tashqin isimlik bir türk, " sizche türkiye uyghurlargha qandaq yardem qilishi kérek? " dégen soalimizgha jawab bérip mundaq dédi " méning chüshenchim, elwette aldimizda xitaydin ibaret küchlük bir dölet bar, emma aldi bilen xitay mallirining türkiyige kirishige qarshi chiqish kérek. Xitaygha qarshi tijaret émbargu yürgüzeleymiz, türkiye adettiki bazar emes, chong bir bazar, oxshash waqitta bu bazar xitaygha qarshi qollinishqa tégishlik bir tedbir bolalaydu, türkiyide xalighanche aylinip yürüwatqan nurghun xitaylar bar, bularni türkiyidin qoghlap chiqirish kérek. Bu sharaitlarni köz aldimizgha keltürüp, xitaylarning uyghurlargha bésim qilishtin tep tartishi üchün, choqum xitaygha qarshi bir tijaret siyasiti yürgüzülüshi we bularni xitaylarning közige tikilip turup emeliyleshturush kérek, bularni bizning bash ministir yaki dölet ministirliri xitaylargha anglitishi kérek. Buningdin bashqa bir ish qilalmaymiz, u döletke qarshi urush qilalmaymiz. Chünki, xitay küchlük bir dölet. Emma iqtisadi bésim qilalaymiz. Chünki türkiye 70 milyon nopusi bar bir dölet, bu dölette nurghun xitay malliri sétiliwatidu, eger soda - Tijaret bilen bésim qilsaq, xitaylar choqum bizning teleplirimizni qobul qilidu."

Dincher daghlioghlu isimlik bir türk," 5 - Iyul ürümchi weqesidin kéyin uyghurlar heqqide némilerni chüshiniwatisiz? "dégen soalimizgha jawab bérip mundaq dédi:

"Men bir türk bolush süpitim bilen uyghurlar üchün bu yerde héch bir ish qilmay sükütte turghanliqimdin intayin epsuslinimen, eng az bolghanda, qolumdin néme ish kélidu, men buni oylawatimen, ular bizning qérindashlirimiz, biz oxshash bir millet, bizning ejdadlirimiz bir, ularni oylisam bek qayghulinimen, qolimizdin kélishiche ulargha yardem qilishni xalaymiz, ular shuni bilsunki, ular bizning qérindashlirimiz, ularni her zaman oylaymiz, türkning türktin bashqa dosti yoq, her zaman ularning yénida, ulargha salam yollaymen."

Heyder aqburun ismlik bir türk " uyghurlar heqqide némilerni chüshiniwatisiz? " dégen soalimizgha jawab bérip mundaq dédi: "heqiqeten körgen wehshiyliklerge insanning ishengüsi kelmeydu, bir az bolsimu insanlarning yashash hoquqini berse bolmamdu? bunchilar ishkenje, zulum qobul qilinmaydu, musulman bolsun, xiristyan bolsun we yaki bashqa bir dinda bolsun, bu xil ishkenje - Zulum qobul qilinmaydu. Dunyagha qaraydighan bolsaq, xtaylarning, sherqiy türkistanda, tibette zulum qiliwatqanliqini dunya jamaiti bilidu, dunya qutuplashti, dunyaning her qandaq yéride birer weqe bolghan haman her kim intérnét we téléfun arqiliq bilip bolidu. Epsuslinarliqi, dunya jamaiti, birleshken döletler teshkilati déyilgen haman, néme üchünki ularning émbagu yürgüzüsh küchi yoq, xitay birleshken döletler teshkilatida bir jinayetchi boldi, emma xitay birleshken döletler teshkilati bixeterlik komitétining daimi ezasi, we xelqara munasiwetler, payda - Menpeet we iqtisadiy hemkarliq dégen haman, dunya sükütte qaldi, buningdin shuni körüwalghili boliduki, insaniyet tedriji qimmitini yoqitiwatidu, bügünki künde zulumgha uchrighan bir insangha yardem qilishtinmu muhim bir ish barmu? bügünki künde qaraydighan bolsaq, türk we musulman bolghan insanlar dawamliq zulum ichide yashawatidu. Bir küni türkiye bu zulumgha xatime béridu. Xudayim buyrisa eng qisqa zamanda sherqiy türkistan azad bolidu we sherqiy türkistan jumhuriyiti tekrar qurulidu."

Yawuz kaya isimlik bir türk özining köz - Qarashlirini ipadilep mundaq dédi: " men eger u yerde bolsam, qérindashlirimiz üchün ölümdin qorqmay köresh qilattim, bu yerde ulargha oxshash qismetke düch kelsek, ularmu biz üchün shundaq qilatti. Ölümdin qorqmay köresh qilghan bolatti. Xitaylar u yerde zulum qilsa, ular bizni türkiyige kelgen xitaylargha yaxshi muamile qilidu dep xam xiyal qilmisun. Bizning qolimizdin néme ish kelse, ular üchün qilishqa teyyarmen, eger ular bizdin köresh qilishni telep qilsa, xushalliq bilen u yerge barimen. Ular bizning qérindashlirimiz, ularning béshimizning üstide orni bar. Xitaygha amérika bilen rusiyining qilghanliri azliq qiliwatidu. Xitaylar nomus qilsun!. Allah uyghur qérindashlirimizgha yardem qilsun!.

Jewrim

Toronto quyashi: "kanada xitay munasiwetliride yéngilip qaldi"

Ixtiyari muxbirimiz gülshen
2010-07-26

Yéqinda torontoda chiqidighan toronto quyashi gézitide: " kanada xitay munasiwetliride yéngilip qaldi" serlewhilik bir parche maqale élan qilindi. Maqalide, kanada bash ministiri stéwén xarpérning yéngidin kanadagha bash ministir bolghan 2006 - Yilidiki xitaygha tutqan qattiq qol pozitsiyisi bilen, kanadadiki lébiral partiyisining bashliqi maykil égnatifning bundin 4 yil burunqi xitaygha tutqan pozitsiyiside hazir köp yumshash körülgenlikini tilgha élip, bu ikki siyasetchini kanada - Xitay munasiwetliride quruq sepsete satquchilar, ikki yüzlimichil siyasitini bazargha salghuchilar dep eyibligen.

Maqalide yene, 2006 - Yili kanada bash ministiri stéwén xarpérning, xitaydiki kishilik hoquq depsendichilikliri we démokratik prinsiplarning ayaq asti qilinishigha kanadaning qarap turalmaydighanliqi heqqide toxtilip: "men kanada xelqi özlirining eng muhim bolghan qimmet qarashlirini dollargha sétiwetmeslikimizni ümid qilidu dep qaraymen. Bu uluq qimmet qarash,démokratiye, erkinlik we kishilik hoquqtin ibarettur shundaqla bu qimmet qarash dollardinmu qimmetliktur " digenlikini, emma aridin 4 yil ötken bügünki künde yeni xitay reisi xu jintawning kanada ziyariti harpisida,xarpérning xitaygha bolghan meydanida eslidiki qattiq qolluqtin köp yumshashning körülgenlikini perq étishning tes emeslikini ilgiri sürgen. Xitay reisi xu jintawning kanada ziyariti harpisida,kanada metbuatlirining kanada - Xitay munasiwetliri heqqide élip barghan ziyariti jeryanida xarpér: "biz xitay - Kanada munasiwetliride azraq tengshesh élip barduq, hökümitim kanada - Xitay munasiwetlirige intayin ehmiyet bérip kelmekte. Biz kanada - Xitay munasiwetlirige téximu kengrek nuqtiiynezerde muamile qilishni qarar qilduq. Bular kanada köngül bölidighan mesililer we xitayning siyasiti qatarliq mesililerni öz ichige alidu. Kanada - Xitay munasiwetliri qiyin ötkeldin ötüp ketti"dégen.

Xarpérning bu sözliri kanadadiki xitay - Kanada soda ishlirini qollaydighan lobichi guruppilargha bek xush yaqqanliqi melum.

Maqalide lébirallar partiyisining bashliqi maykil égnatifningmu xitay meydanidiki ikki yüzlimichiliki,uning 4 yil burun xitay heqqide tutqan meydani bilen hazirqi meydanida tüptin özgirish bolghanliqi heqqide toxtilip, shu wejidin kanadaning xitay munasiwetliride yéngilip qéliwatqanlighidek bir idiyini ilgiri sürgen.

Aptor maqaliside, bundin 4 yil burun égnatifning,wankuwérdiki bir paaliyette muxbirning eger siz kanadagha bash ministir bolsingiz, xitay rehberlirige néme dégen bolattingiz? dégen soaligha: "men xitay rehberliridin, siler dölitinglarning tereqqiyatini qulluq tüzüm üstige qurmaqchimu dep sorayttim" dep jawab bergenlikini, emma ötken hepte xitayda ziyarette bolghan égnatifning, xitaygha xushamet qilish pozitsiyiside bolghanliqini, uning kanada tarixida peqet birla qétim bolup ötken, kanadaning yerlik indianlarning perzentlirini öz medeniyiti we öz ana tilidin ayrip ingilizlarning terbiyilishige mejburlighanlighidek bir tarixni eslep, kanada tarixidimu mana mushundaq xataliqlar bolup ötken déyish arqiliq,xitaygha teselli bermekchi bolghanliqini mesxire qilghan. Aptor yene: " xitay ötküzgen xataliqliri üchün az sanliq milletlerdin, oxshimighan köz qarashtikilerdin, siyasi mehbuslardin birer qétimmu epu sorap baqqan bir dölet bolsa idi kashki, u chaghda xitaygha kanada bilen bu jehette teng sewiyide muamile qilghili bolatti. Emma, bek epsus, xitay undaq emes " dep yazidu.

Bolupmu, lébirallar partiyisining bashliqi maykil égnatifning xitaygha bolghan meydanidiki burulush we ikki yüzlimichilik kanadada keng ghulghula qiliniwatqan mesililerning biri bolup, kanadadiki bezi siyasetchilerning xitaygha sétilghanliqi heqqidiki xewerler kanada bixeterlik idarisi teripidin ashkarilanghandin kéyin, égnatif torontodiki xitay medeniyet merkizige kélip söz qilghan we xitay dölet reisi kanadani ziyaret qiliwatqan bir mezgilde bundaq bir pakitliri toluq bolmighan bir xewerning tarqilishining yaxshi tesir peyda qilmighanliqini, buning xitay - Kanada munasiwetlirige tesir yetküzüpla qalmay, yene kanada hökümiti bilen kanada puqraliri otturisidiki munasiwetkimu tesir yetküzidighanliqini tekitligen. U yene: "eger men xu jintawning ornida bolghan bolsam, qandaq qilghan bolattim?" dégen. Égnatifning yene, kanada bixeterlik idarisining bashliqi richard ependige téléfun qilip, bu mesilini sürüshte qilghanliqi melum.

Égnatifning xitay meydanidiki bu ikki yüzlimichiliki, kanadadiki xitaygha qarshi teshkilatlarning naraziliqini qozghighan bolup, kanadadiki xitayda kishilik hoquq teshkilatining bashliqi maykil ston ependi, kanadada chiqidighan dölet pochtisi we yer shari pochtisi gézitliride arqa - Arqidin maqaliler élan qilip, kanada siyasetchilirining ikki yüzlimichiliki we kishilik hoquqni depsende qiliwatqan xitaydek diktatur bir döletning arqisida turuwatqanliqigha öz naraziliqini bildürgen.

Hörmetlik radio anglighuchilar, kanadada bir milyun 300 ming xitay nopusi bar bolup, égnatifning bundaq qilishidiki seweb, saylamda kanadadiki xitay nopusining könglini utush üchün iken.

Jewrim

Xitayda yene 80 din artuq ösmür qoghushun bilen zeherlendi

Muxbirimiz jüme
2010-07-26
Xitayda yene 80 din artuq ösmür qoghushun bilen zeherlendi. Bu nöwetliki zeherlinish xitayning yünnen ölkisi xéching nahiyiside yüz bergen. Xéching hökümet dairiliri yekshenbe küni tarqatqan bayanatta körsitishiche, bu nöwet jemiy 84 ösmür qoghushundin éghir zeherlengen.

Melum bolushiche, hökümet dairiliri bu yil 2 - Iyuldin 26 - Iyulghiche, mezkur nahiye tewesidiki bir métal tawlash zawuti yénigha jaylashqan bir yézida salametlik tekshürgen. 500 Ösmürni öz ichige alghan ikki minggha yéqin adem tekshürülgen bolup, bularning ichide 84 ösmürde qoghushundin zeherlinish alamiti körüngen. Hökümet dairiliri bu yézida tekshürüshni yene dawam qilmaqta iken.

Xitayda qoghushundin zeherlinish bir qeder köp körülidu. Ötken yili awghustta xunen ölkisining wénping yézisidila 1300 balida qoghushundin zeherlinish hadisisi körüngen idi.

Jewrim

Xitay munasiwetlik dairiliri xitay ichide zor kölemlik tebiiy gaz ambiri yasashqa bashlighan

Muxbirimiz jüme
2010-07-26
Xitay munasiwetlik dairiliri xitay ichide zor kölemlik tebiiy gaz ambiri yasashqa bashlighan. Xitay axbaratlirida körsitishiche, mezkur amballar xitayning tebiiy gaz import miqdarini töwenlitish meqsitide layihilengen.

Xitaydin chiqidighan "iqtisad waqit géziti" de bu heqte élan qilghan bir tetqiqat doklatidin neqil élip körsitishiche, xitay 2020 - Yiligha barghanda intayin köp miqdarda töwen nisbette suyuqlandurulghan tebiiy gazgha éhtiyajliq bolidiken.

Doklatta mundaq déyilgen :" 2020 - Yilidin kéyin özimiz ishlepchiqarghan tebiiy gazlar bazargha sélinip, junggoning barghanche éship bériwatqan éhtiyajini qamdaydu".

Doklatta xitayning yene, kömür we slanéts téshi gazi qatarliqlardin paydilinip gazgha bolghan éhtiyajni töwenlitidighanliqi ilgiri sürülgen.

Fransiye agéntliqi bu ayning 20 - Küni xitay döletlik néfit shirkitining uyghur élide néfit we tebiiy gaz ishlepchiqirish miqdarini hessilep ashuridighanliqini élan qilghan idi.

Xewerde körsitishiche, mezkur shirket, rayondiki néfit ishlepchiqirish miqdarini hazirqi 18 milyon tonnidin 30milyon tonnigha, gaz ishlepchiqirish miqdarini 23 milyard küp métirdin 29 milyard küp métirgha yetküzidighanliqini eskertken.

Jewrim

D u q bayanat élan qilip xitayning gheyret niyazgha 15 yilliq qamaq jazasi bergenlikini qattiq eyiblidi

Muxbirimiz jüme
2010-07-26
Dunya uyghur qurultiyi bayanat élan qilip, xitayning uyghur zhurnalist gheyret niyazgha 15 yilliq qamaq jazasi bergenlikini qattiq eyiblidi.

23 - Iyul xitayning ürümchidiki ottura soti gheyret niyaz üstidin sot échip, uninggha " dölet bixeterlikige tehdit sélish jinayiti artqan we 15 yilliq qamaq jazasi bergen idi.

Bayanatta, gheyret niyazning " 5 - Iyul ürümchi weqesi" we mezkur weqeni keltürüp chiqarghan amillar heqqide gherb metbuatlirigha sözligenliki, uning peqet öz pikir erkinlikini tinch yosunda ipadiligenliki ilgiri sürülgen.

Dunya uyghur qurultiyi reisi rabiye qadir xanim bu heqte toxtilip, gheyret niyazning peqet öz pikirni erkin bayan qilghanliqi üchün türmige tashlinishi " xitayning jinayi ishlar qanundiki maddilarni müjmel we öz meyliche xata ishlitip, uyghurlarning tinch yosundiki heriketlirini jinayi qilmishqa aylanduruwatqanliqining eng yéngi ispati" dep körsetken.

Xitay hökümiti 2009 - Yilidiki " 5 - Iyul weqesi" din kéyin, köpligen uyghur zhurnalist, tor bashqurghuchi we tor yazghuchilirini qolgha alghan. Gheyret niyazmu shu mezgilde qolgha élinghan we 1 yildek sotning hökümisiz tutup turulghan idi.

Jewrim

Guangdungluqlar namayish qilip xitay hökümitining guangdungchini cheklesh qararigha qarshiliq bildürdi

Muxbirimiz jüme
2010-07-26
Bu hepte axiri guangjuda yüzligen amma namayish qilip xitay hökümitining guangdung tilini cheklesh qararigha qarshiliq bildürdi.

Melumatlargha qarighanda, xitay hökümet dairiliri guangdung ölkisi tewesidiki bir qisim téléwiziye qanallirini xitay ortaq tiligha özgertish qarari alghan. Guangdung xelqi xitay hökümitining mezkur qararigha étiraz bildürgen.

Roytérsta xongkong axbaratliridin neqil élip körsitishiche, yekshenbe kündiki namayishqa 10 mingdek amma qatnashqan. Ular guangdungche teshwiqat waraqlirini tarqatqan we nutuqlarni sözligen. Namayishchilar " biz köp qatlamliq medeniyet qarishini qollaymiz. Hökümetning ortaq tilni buyruq bilen yolgha qoyush pilanigha qattiq qarshi turimiz" dégen.

Xewerde neqil qilishiche yene, bezi namayishchilar " men guangdung tilini qollaymen. Eger biz buni sözlimisek, ejdadlirimizning shenige dagh tegküzgen bolimiz" dégen.

Xitay dairiliri uyghur élidimu uyghur tilini maarip we hökümet saheside ishlitishni asasen emeldin qaldurghan hemde " qosh til" maaripi siyasitini yolgha qoyup, uyghur balilirigha yeslidin bashlap xitayche ögitishni bashlighanidi. Uyghur élide mezkur siyasetlerge qarshi pikir bayan qilghan herqandaq bir ademning jazagha tartilidighanliqi ilgiri sürülmekte.

Jewrim

Qirghiz xelqi namayish qilip xelqara saqchining qirghizistangha kirishige étiraz bildürdi

Muxbirimiz jüme
2010-07-26
Yüzligen qirghiz xelqi osh shehiride namayish qilip, xelqara saqchi xadimlirining qirghizistangha kirishige étiraz bildürdi. Birleshme agéntliqida körsitishiche, namayish tinch yosunda élip bérilghan.

Ötken hepte yawropa tinchliq we hemkarliq teshkilati qirghizistangha 50 neper qoralsiz saqchi xadimi ewetip, qirghizistanda tinchliq saqlash ishlirigha yardemde bolidighanliqini jakarlighan idi.

Bu yil 7 - Aprél qirghiz xelqi namayish qilip hökümetni aghdurghan. Mezkur namayishtin kéyin, qirghizistanning osh we jalalabad rayonlirida étnik toqunushlar kélip chiqqan. Netijide yüzligen özbék xelqi öltürülgen. 400 Mingdek xelqning yurtlirini tashlap qéchishqa mejbur bolghanliqi ilgiri sürülgen idi.

Melum bolushiche, mezkur rayonlardiki toqunushlar basturulghan bolsimu, nöwette osh shehirining weziyiti yenila jiddiy iken.

Jewrim

Uyghur élide milletler ittipaqliqi yash - Ösmürler arisida yéngi usul bilen élip bérilmaqta

Muxbirimiz ümidwar
2010-07-26
Melum bolushiche, ötken yilidiki 5 - Iyul weqesidin kéyin uyghur aptonom rayonidiki dairiler "milletler ittipaqliqi" we "üch ayrilalamasliq" prinsiplirini teshwiq qilishni kücheytken.

Shinxua agéntliqining xewiridin ashkarilinishiche, uyghur aptonom rayonluq ittipaq komitéti yash - Ösmürler arisida milletler ittipaqliqi paaliyiti élip bérishning yéngi taktikilirini tüzüp chiqip, bir milyon yash - Ösmürning milletler ittipaqliqi boyiche "qolni qolgha tutushush" herikiti bashlighandin sirt yene " töt chüshenche birliki" idiyisini turghuzush istratégiyisi belgiligen.

Mezkur "töt chüshenche birliki " dégini," her millet yash - Ösmürliri arisidiki chüshenche birliki, xenzu aile bashliqlirining az sanliq millet yash - Ösmürlirige chüshenche birliki, her millet yash ösmürlirining ata - Aniliri arisidiki chüshenche birliki qatarliqlardin ibaret.

Ittipaq komitétining bu usulni belgileshning asaslirini chüshendürüshiche, bu yéngi usullar bilen her millet yash - Ösmürlirining özlirining jungxua xelq jumhuriyitining puqraliri ikenliki heqqidiki tonushini östürgili, her millet yash ösmürliri arisidiki medeniyet perqlirini azaytish arqiliq ular arisidiki chüshenmeslikni, tügetkili bolidiken.

Xewerde yézilishiche, bu yil 3 - Aydin bashlap, jenubiy uyghur diyaridin 5000 neper xitay emes millet ösmürliri bilen ürümchi we sanjidiki besh ming neper xitay ösmürliri arisida qolni qolgha tutushush paaliyiti ötküzülüp, özara her ayda ikki parche xet yézishish, heptide bir qétim téléfonda sözlishish belgilengen.