Bu témini axirida Wetinim Tehrirligen. Waqti 2010-6-6 05:51
Ikki Uyghur Qehriman Toghrisida Yéngi Uchur
Yéqinda türkiyige tijaret bilen kelgen bir qérindishimiz méni yoqlap keptu. Körüshmigili bir yildin ashqan bu dostum bilen wetenning ehwalini üstide uzun hal-mungda boldum. Ürümchide 5 – iyul weqesi yüz bérishtin üch kün ilgiri, u tijaret ishi bilen qeshqerge barghan iken. Ürümchining weziyiti uzunghiche tinjimighanliqi uchun, ürümchige qaytqusi kelmey, bir mezgil qeshqerde turup qélishqa mejbur boptu. Bir küni, Qeshqerliq aghinisi uni shamalbaghdiki bir réstorangha méhmangha teklip qiptu. Sorunda 15 adem bar iken. 5 – iyuldin kéyin qeshqerde tutulghan yashlarning parangliri bolup, arida Abduraxman Azat bilen Qurbanjan Hémitning gépi chiqip qaptu. Sorundiki bir kishi biz téxi anglap baqmighan birqanche weqelikni méhmanlargha sözlep bériptu. Dostumning dep bergenlirini silerge bildürgüm keldi.
1 - weqe
2008 – yili 6 – ayning melum bir küni, qeshqer sheher shamalbagh yéziliq saqchixanigha yérim kéche bolghanda namelum ikki kishi ot quyiwétip qéchip kétiptu. Bu ot qoyush ishimu qizziq boptu:
U küni saqchixanida ikki Uyghur saqchi nöwetchilikte turghan iken. Olimpik bixeterlikini kapaletlendürüsh belgilimisi boyiche, saqchixanida her küni axshamda ikki kishi nöwetchilikte turidighan, jiddiy weqe körülse derhal sheherlik we wilayetlik saqchigha melum qilidighan tüzüm ornitilghan bolghachqa, nöwetchiler kech saet 10 din, etigen saet sekkizgiche uxlimay olturishi kérekken.
Yérim kéche saet 2:00 bolghanda, ikki boway saqchixanining ishikini mushtlaptu. Nöwetchi saqchilar qarisa, aqsaqal ikki kishi ishik aldida hasilirigha tayinip turghidek.
_ Birer weqe boldimu? Bu yérim kéchide kélishipla ? __ dep soraptu saqchilar.
_ Dilo melum qilghili kelduq, xeterlik unsurlarni bayqiduq, _ dep jawap bériptu bowaylarning biri.
Saqchilar „xizmet körsitidighan purset keldi“ dep oyliship, ikki bowayni alman – talman saqchixana ichige bashlap kiriptu we qeghez, qelem keltürüp, bowaylardin melumat élishqa aldiraptu. Ikki boway saqchixanida bashqa adem yoqliqini jezimleshtürgendin kéyin, yanliridin „shart“ qilip xenjerlirini sughurup élip, közni yumup achqiche, ajayip bir chaqqanliq bilen ikki uyghur saqchining boghuzigha xenjer tenglep turup soraptu:
Ikki saqchining yénidin bir nerse chiqmighandin kéyin, Bowaylarning biri saqchilarni tamgha niqtap xenjerni tenglep tutup turuptu. Yene biri barliq ishkaplar, tartmilarning quluplirini chéqip, yoshurulghan qoralni izdeshke bashlaptu. Emma bir saettek aware bolupmu hichnime tapalmaptu. Bu yerde rastla qoral yoqliqi melum bolghandin kéyin, bowaylarning gheziwi tutup, ikki saqchini chétip baghlap, saqchixana hoylisidiki tüwrikke mehkem téngiptu. Andin saqchixana ichidiki qeghezler, latilar we köyidighanliki nersige ot qoyup bérip, bu yerdin kétip qaptu.
Etisi, kishiler köyüp kül bolghan saqchixana bilen, tüwrükke baghlanghan ikki saqchini körüptu.
Wilayetlik saqchi bilen sheherlik saqchining emeldarliri alman – talman weqe yüz bergen yerge yétip kélip, ikki saqchidin ehwal igileptu. Ikki saqchi herqanche qilipmu saqal qoyiwalghan ikki “Boway” ning chirayini süretlep bérelmeptu. Shamalbagh yézisidin Qeshqer shehrige kiridighan yol shu saettin bashlap qamal qiliniptu. Saqchixana qurulushi shu künila bashlinip, 500 dek déhqan seperwer qilinip, etisi esli sheklide yasilip boptu. Bu toghrisidiki uchur qattiq qamal qiliniptu. Weqe yüz bergen künidin bashlap, shu rayundiki barliq gumanliq unsurlar tutup ekirilip soraq qiliniptu. Emma heqiqi jinayetchi tutulmaptu.
4 – awghust semen yoli weqesi yüz bérip, 17 xitay saqchisini öltürgen, 15 xitayni yaridar qilghan Abduraxman Azat bilen Qurbanjan Hémit qolgha élinghan chaghda, héliqi baghlaqqa chüshüp qalghan ikki Uyghur saqchi soraq meydanigha keltürülüp, özlirini baghlighan ademlerning mushu ikkisi shumu – emesmu, tonup bérishke buyruluptu. Ikki Uyghur saqchisi Abduraxman Azat bilen Qurbanjan Hémit sadir qilghan 4 – awghust semen yoli weqesini anglighan bolsimu, bu ikki kishining Abduraxman Azat bilen Qurbanjan Hémit ikenlikini bilmeydiken. Ular “Bizge hujum qilghan unsurlar bular emes. Bizge hujum qilghuchilarning boy – besti bulardinmu yoghan idi…” deptu. Emeliyette, Abduraxman Azat bilen Qurbanjan Hémit bu weqeni özlirining qilghanliqini hich ikkilenmey iqrar qilghan iken. Bu ikki saqchigha némilerni dégenliki, qoral axturush jeryani, ot qoyush jeryani toghrisidiki iqrarliri bilen ikki saqchining bayanliri pütünley oxshash chiqqan iken.
Qiziqarliq, belki heyran qalarliq yéri shuki, Abduraxman Azat bilen Qurbanjan Hémit üstidin sot achqanda, bu weqe tilgha élinmaptu we eyipname hem hökümnamigimu kirgüzülmeptu. Bundaq weqedin yene bir nechchisi barken. Anglighunglar bolsa, bularnimu sözlep bérimen.
Bu témini axirida Lutpulla Tehrirligen. Waqti 2010-6-8 05:44
Ikki Uyghur Qehriman Toghrisida Yéngi Uchur
2 - Weqe
2008 – yili 6 – ayning 28 – küni shenbe axshamda, Yeken nahiyisidiki xitaylar teripidin échilghan bir qawaqxanida ikki xitay saqchisi öltürülgen, üch Uyghur saqchisi yarilanghan bir weqe yüz bériptu. Bu weqeningmu hichqandaq dagh dughisi bolmaptu. Likin mushu weqe munasiwiti bilen yene 40 tin artuq uyghur yash guman bilen qolgha éliniptu. Olimpiktin ilgiriki tazilash jeryanida, Yeken nahiyisining özidinla 700 din artuq Uyghur yash tutup kétilgen iken.
Weqening jeryani mundaq boptu:
Kech saet 1:20 minut ötkende, Yeken sheher ichidiki bir qawaqxana aldida bir taksi toxtaptu. ikki Uyghur yash mashinidin chüshüp, xitay qawaqxanisigha kirip keptu. Kütküchi xitay ularni bosh orungha bashlimaqchi bolghan iken, Uyghurlarning birsi shundaq deptu:
_ Nahiyilik saqchi idarisidiki bir nechche aghinimiz bizni mushu yerde saqlimaqchi di. Shularni izdep kélishimiz.
__ He he, Saqchilarni demsiz? Ular arqi tereptiki baoshyangda (ayrimxanida), Men silerni bashlap baray… - deptu kütküchi xitay qizi. Ikki Uyghur kütküchige egiship bir ishiktin chiqip, qawaqxanining arqidiki xaliy bir bölmining aldigha kélip toxtaptu. Uyghur yigitliri kütküchige rehmet éytip uni qayturiwétip, Ishik aldida bir nechche deqiqe turiwalghandin kéyin, yüzlirige ayallarning népiz paypaqlirini tartip, yanliridin xenjerlirini sughurup élip, bölme ichige basturup kiriptu.
Gherq mes bolup, bir birige gep bermey paranggha chüshüp ketken 5 saqchi, yüzige paypaq tartilghan ikki ademning tuyuqsiz oqtek étilip kirginini körüp, yürekliri éghip dang qétip turup qaptu. Ikki Uyghur közni yumup achqiche, olturghanlarning her birining udul kelgen yérige birdin xenjer tiqishqa ülgürüptu. Andin sorundiki Uyghur – xitayni ayrip, xenjer zerbidin tolghunup ingrawatqan Ikki xitayning shu yerdila kallisini üzüplawétiptu. Yerde domilap yatqan bir Uyghurning péyini késip tashlaptu – de, somkisigha qachiliwalghan bir potulka binzinni yerge étip, ot tutashturiwetkendin kéyin, bu yerdin ayriliptu……
Yaridar Uyghur saqchilar ikki Uyghur „ jinayetchi“ chiqip kétishi bilenla, hemme yerge ot tutishishqa bashlighan ayrimxanidin bir birlirini tartiship qéchip chiqip, „qutquzunglar!!!“ dep jénining bériche warqiraptu. Ikki xitay saqchining ölüki ayrimxanida köyüp kül boluptu …..
Ölgen xitaylarning biri, Yeken nahiyilik saqchi idarisi birinji bölümning bashliqi lyu bin, yene biri Yeken nahiyilik qoralliq saqchi etritining muawin bashliqi liu yong iken. Péyi késiwétilgen Uyghur bolsa, nahiyilik saqchi idarisi jinayi ishlar bölümining bashliqi tursun tongguz iken. Qalghan ikki Uyghur saqchimu nahiyilik saqchi idarisida ishleydiken.
Qeshqer wilayetlik jamaet xewipsizlik idarisi Abduraxman Azat bilen Qurbanjan Hémitni soraq qilish jeryanida, Yekende yüz bergen bu weqenimu mushu ikki Uyghurning sadir qilghanliqini éniqlaptu.
Bu weqeni hékaye qilip bergüchining bildürishiche, Abduraxman Azat bilen Qurbanjan Hémitning soraq – soal ishliri saqchilargha nispeten tarixtiki eng asan we eng toluq bir soraq boluptu. Bu ikki Uyghurning soraq – soalliri bezi chaghda 24 saetmu dawam qiliptu. Saqchilar uyqusizliqqa berdashliq bérelmey soraqni toxtatmisa, Abduraxman Azat bilen Qurbanjan Hémit sözleshni toxtatmaptu. Bu ikki Uyghurni iqrar qildurush üchün hichqandaq qiynash wastilirige hajet bolmaptu. Saqchilar sorashtin toxtap qalsa, ular „Yene bar, sözleymu?“ dep saqchilardin soraydiken.
Yekende yüz bergen weqede yarilanghan üch Uyghur (Birsi menggülük méyip boptu) saqchining bayanliri bilen, Abduraxman Azat bilen Qurbanjan Hémitning iqrarida perq körülmeptu.
Péyi qirqiwétilgen Uyghur saqchi bilen héliqi ölgen ikki xitay, Yeken nahiyiside Uyghurlargha köp zulup qilghan kishiler iken. ……
Qoralliq topilang köterseng teng kélelmeysen, Namayish qilsang qanliq basturidu. Eng yaxshisi, Abduraxman bilen Qurbanjandin ülge al!
Bu qehriman oghlanlirimizning 197 neper chigra mudapiye qoralliq saqchi etriti xadimlirigha yalghuz jénigha hujum qilishqa pétinalishi: eslide tejirbilerni yekünligenliki, Öz iradisidinmu üstün bir küchning yoqliqigha ishengenliki we jasaretlirining miwisi arqiliq, ewlatlargha sawaq bermekchi bolghanliqidin bolsa kérek.
Derweqe, bek ulugh bir netije yaratti. 1949 - yilidin buyan, bundaq chirayliq urush qilghan Uyghur jengchisi bolmidi. Allah ularning yatqan yérini jennetipirdewis qilghay!
Xitaygha qarshi küresh qilimen dégenler, bu ikki bahadirning sewri taqitini, eqil - parasitini, qorqmas jasaritini özige ülge qilsa heqiqetenmu erziydu!!!!
Bu témini yollighuchi Lutpullah qérindishimizgha köp rehmet. Dawamigha teqezzamiz!
Axiri Qeshqer,Xoten’ge oxshash,diniy itiqadi küchlük,örpe-aditige sadiq wilayetlerde,qizil bashliqliq höjjet chüshürüp,Anilarning beshigha yaghliq artishni, erlerning saqal-burut qoyishini chekleshke bashlidi.hetta doppa keygenlernimu shöhbilik unsur dep tizimlatquzushqa bashlidi. Yene bu “lamzelle Uyghurlarda ghing yoq”
Xotende 600 neperdek Uyghur ayal 2008.yili 5.ayda “yaghliq bizning ippitimiz” dep nazrazilighini bildürüp kochigha chiqiwidi,Wang lochüwen yayrap ketti. 600 ayalning hemmisini tutup solatquzdi.
Wang lochüwen “endi pütün xoten qozghulidu.bu qorghaq ziminni qan bilen sughurimen”dep oylighan idi.xotun-qizlirini izdep 5-6 neper erningmu kochigha chiqip waqirap baqqinini körmidi.
Wang lo chüwen chichangshimaqta idi.
2008.yili 7.ayda Qeshqerde ochuq sot achquzdi. 15-20 ming Uyghur ahalisini meyden’gha mejburi yiqquzdi.nex meydanda bir nechche Uyghurgha ölüm jazasi berdi.bir nechche Uyghurni ömür boyi qamaq jazasigha höküm qildi.
Del bu küni Ürümchide olturushta söhbet qiliwatqan bir öyge saqchi ewetip 8 neper Uyghur oghul iqzni oqqa tutup öltüriwetti.
Uyghurlar yene jimjit,yene sükütte idi.
Wang lochüwen, “bir milletning rohining ölüsh tarixi” isimliq bir kitap yezish üchün bir qanche xen ediplerni yenigha toplap,”Uyghur milliy rohining ölüsh tarixi”ni yezishqa hazirliniwatqan künlerde,Qeshqerde bir möjie yüz berdi.
2008.yili 8.ayning 4.küni tang seherde Aburaxman Azat,Qurbanjan Himit isimliq ikki Uyghur yigiti Qesherqerning semende özlirining hayatini halak qilish bedilige 17 neper Xen eskirini öltürdi 16 neperini yaridarlandurdi.
lutpulla qerindishimgha rexmet.
men bu ikki qexrimanimizning tillargha dastan bolghidek qexrimanlighigha apirin eytimen. bu temini uqush bilen eqlimge bash,axirsi yoq birqanche suallar keldi.
1- yarqin ependimning bu ikki qexrimanimiz toghruluq yazghan yazmisi zeherdinmu achchiq iken. ejeba bu qexrimanlirimizning pidakarlighi ve yarqin ependimning shunche küchlük yazmisimu nime üchün bizni oyghutalmaydu?
2- herqaysi dovletlerde bezi bir ademler bar. qilghan ish- herketliri, gep-sozliri bizning devayimizgha ziyanliq. vetinimizde 80-yillarda qaghiliqtin ubulqasim isimlik bir qexriman chiqqan idi. kishiler u qexrimanni ghayip bulallaydiken, ozgüreleydiken, kim yaman gipini qilsa uqup qalidiken ve shu künila oltürivitidiken ... dep anglaytuq. bilishimche dosmu, düshmenmu u qexrimanning peqet yaman gipini qilmighan yaki qilalmighan idi.
eger vetinimizning ichi ve sirtida ubulqasimdek baturdin 3-4 ti chiqsa veten üchün üzini qurban qilivatqanlarning arqisidin gep tapidighan, pitne-pasat teriydighan... ziyanliq kishiler yoqularmu?.
4- ashundaq baturlarni qandaq anilar tughar? qaysixil ademlerning ichidin yitiship chiqidighandu?
Yollan'ghan waqti 2010-6-6 05:41
| Téma yollighuchining yazmilirinila körüsh
Yollan'ghan waqti 2010-6-6 05:53
| Téma yollighuchining yazmilirinila körüsh
Yollan'ghan waqti 2010-6-6 06:02
| Téma yollighuchining yazmilirinila körüsh
Yollan'ghan waqti 2010-6-6 12:49
| Téma yollighuchining yazmilirinila körüsh
