RFA Xewerliri 2010.07.24

Jewrim

Gheyret niyaz üstidin yipiq sot échildi

Muxbirimiz mihriban
2010-07-23

Uyghurbiz torining xewer qilishiche, uyghur aptonom rayonluq qanun organliri, bügün 23 - Iyul küni ürümchi waqti chüshtin burun, bultur 1 - Öktebir küni "dölet bixeterlikige ziyan yetküzgen" dégen jinayet bilen qolgha élinghan, shinjang iqtisad gézitining muxbiri gheyret niyaz délosi üstidin yipiq sot échip, uninggha 15 yilliq qamaq jazasi höküm qilghan.

Uyghurbiz torining sahibi musteqil tetqiqatchi ilham toxti ependi bügün etigen ziyaritimizni qobul qilip, sotning bügün etigen yépiq halette échilghanliqini, sotqa peqet gheyret niyazning ayali we biwasite uruq - Tughqanlirila qatnashturulghanliqini bildürdi. Muxbir uningdin gheyret niyazning ayali risalet xanim we gheyret niyazning bashqa uruq - Tughqanlirini ziyaret qilish imkaniyiti bar - Yoqluqini sorighinida, ilham toxti ependi hazir risalet xanimning hem gheyret niyazning yashinip qalghan anisining keypiyatining tolimu töwenlikini, shunga muxbirlarning ziyaritini qobul qilishni xalimaydighanliqini bildürdi.

Biz ürümchidiki gheyret niyazni nisbeten yaxshi bilidighan kishilerge téléfon qilghan bolsaqmu, emma ular özlirining gheyret niyaz délosi üstidin bügün etigen sot échilghanliqi heqqide özlirining xewersiz ikenlikini bildürüshti.

Bügün etigen ürümchidin ziyaritimizni qobul qilghan, bir adwokatning bildürüshiche, umu gheyret niyaz üstidin échilghan sot heqqidiki xewerni kesipdashliridin anglaptu.

Bu adwokatning bildürüshiche, gheyret niyaz délosi üstidin échilghan sot, ürümchi sheherlik ottura xelq sot mehkimisi teripidin échilghan bolup, adette siyasiy jinayet bilen eyiblengüchiler üstidin échilidighan sot yépiq halette, hetta mexpiy échilish éhtimalliqi yuqiri iken. Shunga hazirche sotqa peqet gheyret niyazning ayali we birnechche yéqin uruq tughqanlirila qatnashturulghanliqini perez qilish mumkin iken.

Bu adwokat bizge, adette bu xil délolargha hökümetning qanun organlirining adwokat belgilep béridighanliqini, eger jinayet gumandarining ailidikiler özliri ayrim adwokat teklip qilishni xalisa, u chaghda özige oxshash adwokatlarning bu xil délolar üchün adwokatliq qilalaydighanliqini bildürdi.

Ilham toxti ependi sözide, nöwette gheyret niyaz hem uning ayali risalet xanim, gheyret niyazning uruq - Tughqanliri hem gheyret niyazni bilidighan dostlirining gheyret niyaz üstidin chiqirilghan hökümning éghir bolup ketkenlikini, shunga özlirining hazir gheyret niyaz délosi üstidin naraziliq erzi sunush üchün teyyarliniwatqanliqini, özining hem dostlirining hazir mushu ishlar üchün adwokat bilen paranglishiwatqanliqini bildürdi.

Ilham toxti ependi özining mushu ishlar sewebidin tüzükrek uxlimighili 30 saettin ashqanliqini, shunga tünügündin buyan, muxbirlarning ziyaritinimu qobul qilmaywatqanliqini bildürdi.

Ürümchidin ziyaritimizni qobul qilghan, emma ismini ashkarilashni xalimaydighan melum bir oqutquchi, uyghur aptonom rayonluq qanun dairilirining gheyret niyazgha oxshash, kompartiyige sadiq, hökümet bilen xelq arisidiki munasiwetni hel qilish üchün hökümet dairilirige teklip sunghan bir kishining, peqet chetel muxbirlirining ziyaritini qobul qilghanliqi üchünla "dölet bixeterlikige ziyan yetküzgen" yaki "dölet mexpiyetlikini ashkarilighan" dégendek jinayetler bilen eyiblinip, 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilinishining tolimu éghir bolup ketkenlikini, bu xil hökümni özi hem nurghunlighan uyghurlarning qobul qilalmaydighanliqini bildürdi.

Gheyret niyaz ependi, 2009 - Yili yüz bergen " 5 - Iyul ürümchi weqesi" heqqide, chetel muxbirlirining ziyaritini qobul qilghanliqi hem uyghur aptonom rayoni hökümet dairilirige rayondiki weziyet heqqide teklip sunup, öz qarashlirini otturigha qoyghanliqi üchünla, 2009 - Yili 1 - Öktebir küni, uyghur aptonom rayoni qanun organliri teripidin "dölet bixeterlikige ziyan yetküzgen"dégen jinayet bilen qolgha élinghan idi. U qolgha élinghandin kéyin, gherb démokratik döletliri hem xelqara qelemkeshler jemiyiti, xelqara muxbirlar teshkilati, xelqara kishilik hoquq komitétliri köp qétim bayanat élan qilip, xitay hökümitini gheyret niyaz hem bultur " 5 - Iyul ürümchi weqesi"din kéyin, "weqening yüz bérishide qutratquluq qilghan" dep eyiblinip, tutqun qilinghan uyghur tor bet bashqurghuchiliri üstidin adil höküm chiqirishni telep qilip kéliwatqan idi. Lékin hazirghiche xitay qanun organliri peqet gheyret niyaz üstidinla sot achqan bolup, gheyret niyazning 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilinishi, uyghur weziyitini yéqindin közitip kéliwatqanlarni eyni chaghda xitay hökümiti " 5 - Iyul ürümchi weqesi" de qutratquluq rolini oynighan, dep qolgha alghan uyghur tor bet bashqurghuchilirining teqdiri heqqide ensiretmekte iken.


Photo: RFA
Gheyret niyazning süriti

Jewrim

Qarimaygha sighmighan 2000 neper uyghur heqqide melumatlar

Muxbirimiz shöhret hoshur
2010-07-23

Qarimayda uyghurlar olturaqlashqan ikki mehellining tarqaqlashturuluwatqanliqi ashkarilanghandin kéyin, muxbirimiz qarimaydin heydiliwatqan bu uyghurlarning kimliki, ularning qandaqlarche qarimaygha tehdit bolup qalghanliqi heqqide melumat élishqa tirishti. Dairiler bu weqe heqqide artuqche izahat bérishtin özini tartsa, bezi ahaliler, öz ismini ashkarilmasliq sherti astida melumat berdi.

Hörmetlik radio anglighuchilar, 1950 - Yillarda qarimayda zor néfit zapisi bayqalghandin kéyin, qarimay xitayning eng chong néfit ishlepchiqirish bazisigha aylanghan. Buning bilen qarimayning iqtisadi téz tereqqiy qilip, 2008 - Yiligha kelgende, qarimayning yilliq maliye kirimi 66 milyard yüenge yetken. Buning bilen qarimay kishi béshi otturiche kirimi, xitaydiki 659 sheher boyiche birinchi orungha ötken. Mana bu bay - Bayashat sheherdin heydiliwatqan uyghurlar heqqide yerlik ahalilerdin biri oylighanliri éytti.

Yerlik ahalilerdin yene birining bildürüshiche, qarimaygha sighmighan bu uyghurlar, qaramayning bayliqidin behriman boluwatqanlarmu emes. Peqet bir jume künlük baziridiki tapawitige tayinip turup bir heptilik turmushini qamdaq kétiwatqan turmush helekchilikidiki kishiler. Bular qarimaygha ziyan séliwatqanlar emes, belki paydisi tégiwatqan, qarimayning ishchilirining turmushigha qolayliq élip kéliwatqan kishiler.

Jewrim

Xitayning chetelde oquwatqan " shinjangliq" oqughuchilargha qaratqan tedbirige tebirler

Muxbirimiz gülchéhre
2010-07-23

5 - Iyul ürümchi weqesidin kéyin, uyghur aptonom rayonining partkom sékritarliq wezipisige olturghan jang chünshen" ilmiy tereqqiyat nuqtiineziri bilen shinjangning her jehettiki tereqqiyatini ilgiri sürüsh " namida bir qatar isitratégiyilik charilerni qollanmaqta. Uyghur élining ichi hem sirtidiki hetta chetellerdiki ixtisas igilirini xitaygha, uyghur élige qiziqturushmu mezkur istratégiyining muhim bir qismi süpitide xitay teshwiqatliridin orun almaqta.

Xitay dairiliri bu jehette aktip heriketke ötüp, uyghurlar yashawatqan döletlerge toxtimay heyet ewetip, ularni xitay üchün ishleshke chaqirghandin bashqa, wetenge qaytqan muhajirlarningmu könglini utush charilirini qollanmaqta. Yéqinda chetelde oquydighan shinjangliq oqughuchilar birleshmisi amérika we yawropada oquwatqan oqughuchilarning söhbet yighini uyushturup ularni shinjangning muqimliqi hem tereqqiyatigha xizmet qilishqa chaqirghan. Buning chetellerde bilim ashurghan bir qisim uyghur ziyaliylirida qozghighan inkasliri heqiqde muxbirimiz gülchéhre teyyarlighan melumatni anglitimiz.

Uyghur aptonom rayonluq hökümet toridin ashkarilinishiche, aptonom rayonluq partkom 20 - Iyul küni chüshtin kéyin chetellerde oquwatqan shinjangliq oqughuchilar birleshmisining namida yighin chaqirip, asasliq amérika we yawropada bilim ashuriwatqan ziyaliylar bilen söhbet uyushturghan. Yighinda uyghur aptonom rayonluq partkom daimiy heyet ezasi shewket imin söz qilip " siler chetellerde oquwatqan shinjangliq ixtisas igiliri bilen junggo hökümiti we kompartiye otturisidiki köwrüklük rolini oynishinglar kérek, wetenperwerlik idiyisini jari qildurup muqimliq we tereqqiyat üchün zor töhpilerni qoshunglar " dep chaqiriq qilghan.

Söhbet yighinidin kéyin yene " wetenni qizghin söyüp güzel yurt makan qurush " témisida paaliyetler ötküzgen.

Chetellerde oquwatqan shinjangliq oqughuchilar uyushmisi, xitay kompartiyisi qurghan "chetellerdiki junggoluq oqughuchilar uyushmisi"ning bir tarmiqi bolup, mezkur teshkilat yéqinqi yillardin buyan chetellerge oqushqa, bilim ashurushqa chiqqan uyghur ziyaliylar hemde muhajirlarnimu shu döletlerde turushluq elchilirining wastisi bilen mezkur teshkilatqa eza bolushqa qiziqturush üchün heriketler qollinip kelmekte.

Bolupmu, - 5 Iyul ürümchi weqesidin kéyin xitay hökümiti mushuninggha oxshash teshkilat we birlik sepler namida uyghur muhajir hem bilim ashuruwatqan uyghurlarni xitaygha qaytishqa righbetlendüridighan bir qatar siyasetlerni chiqarghan.

Amérikida turuwatqan bir qisim uyghur ziyaliylar xitay dairilirining chetellerde oquwatqan we oqughan uyghur ziyaliylarni özlirini nishan qilghan bu siyasetlirige qarita hoshyarliq bilen muamile qilishqa agahlandurmaqta.

Bu heqte toxtalghan amérikidiki tarix penliri doktori qahar barat ependi öziningmu ilgiri xitayning shundaq qizziqturushlirigha uchrighanliqini bayan qildi:

Amérikidiki dora tetqiqati bilen shughulliniwatqan aliy tetqiqatchi turdi ghuji ependi bolsa xitayning uyghur ziyaliylirini qiziqturush siyasitining gherezlirige guman bilen qaraydighanliqini ipadilidi:

Amérika kaliforniye shitatida kompyotér injénirliqi bilen shughulliniwatqan mewlan yasin ependi bolsa xitay hökümitining chetellerde oquwatqan hem oqughan ziyaliylarni özige qaritishqa yéqindin buyan téximu aktip heriketke ötüshini mundaq yéshidu:

Hörmetlik radio anglighuchilar xitay hökümitining chetellerde oquwatqan uyghur ziyaliylirigha qarita yürgüzüwatqan bir qatar jelp qilish taktikilirigha qarita amérikida yashawatqan bir qisim uyghur ziyaliylirining köz qarashlirini anglidinglar. Gülchéhre melumat berdi.

Jewrim

Uyghurlarning küntertipidiki mesiler heqqide söhbet 2

Ixtiyari muxbirimiz erkin tarim
2010-07-23

Xitay hökümiti 60 yildin béri "gherbiy shimal rayonni échish", "shinjyangni échish" shinjyangni güllendürüsh" dégenge oxshash shuarlar bilen uyghur diyarigha qarita bir yürüsh siyasetlerni tüzgen bolsimu, mutexessislerning déyishiche, bu siyasetning uyghurlargha héchqandaq paydisi bolmighan. 5 - Iyul ürümchi weqesidin kéyin, xitay merkizi hökümiti arqa - Arqidin yighin chaqirip "shinjyangni tereqqiy qildurush" nami astida bir yürüsh siyasetler belgilimekte. Hetta, uyghurlar yashawatqan döletlerge toxtimay heyet ewetip, ularni xitay üchün ishleshke chaqirmaqta.

" Xitayning 5 - Iyul ürümchi weqesidin kéyinki siyasiti burunqi siyasiti bilen oxshashmu? xitay dégendek, uyghurlarning turmush sewiyisini yuqiri kötürgen teqdirde uyghur mesilisi hel bolarmu? xitay shinjyang yighinida tüzgen pilanini emelge ashurush küchige igimu? uyghurlar buninggha qandaq inkas qayturar? " dégenge oxshash soallargha jawab tépish üchün istratégiyilik chüshenche énistitüti mutexessisi doktor erkin ekrem bilen söhbet élip barduq.

Jewrim

"Xitay kanadaning démokratik asasigha ziyan séliwatidu"

Ixtiyari muxbirimiz kamil tursun
2010-07-23

Kanada bixeterlik axbarat idarisining emeldari richard faddén, kanadadiki xitaylar merkezliship olturaqlashqan, ontario we british kolumbiye shitatliridiki bezi siyasetchilerning chetel hökümetlirining, bolupmu xitay hökümitining kontrolliqigha chüshüp qéliwatqanliqini ashkarilighandin kéyin, bu weqe kanada jamaiti ichide küchlük inkas qozghidi we metbuatlarda bu heqte munazire yenila dawamlashmaqta. Kanada jasusluq orgining emeldarining bu bayanati, yene kanadadiki xitaygha mayil bezi siyasetchiler we xitay jemiyetliriningmu naraziliqini keltürüp chiqarghan bolup,ular richard faddénning kechürüm sorishini we uning istipa bérishni telep qilmaqta.

Kanadadiki döletlik k b k téliwiziyisining ataqliq programma riyasetchisi brian stéwart "chetel hökümetliri néme üchün siyasetchilirimizni heqsiz sayahetke teklip qilishqa qiziqidu ?"namliq maqaliside: biz bezi döletlerning kanadaliq emeldarlarni sayahetke teklip qiliwatqanliqini we ularni alahide kütiwéliwatqanliqini körüp turuwatimiz. Köpligen siyasetchi - Emeldar bu xil tekliplerni héch ikkilenmestin qobul qildi. Dunyada shertsiz bedel bolmighinidek,bu döletlerning meqsetlirimu kanadadiki tesirge ige kishilerni öz yénigha tartish, bu arqiliq özining siyasi we iqtisadi nishanlirigha yétishtur, shunga ularning tekliplirini qobul qilghili bolmaydu hem bu intayin qorqunchluq,dep yazdi. Uning bayanlirigha qarighanda, wankowér shehirining sabiq sheher bashliqi sam sulliwan xitay hökümitining heqsiz alahide kütiwélishini qobul qilghan. Uning xitaydiki tekshürüsh chiqimlirining hemmisi xitay hökümiti teripidin kötürüpla qalmay,u yene padishahlardek alahide kütiwélinghan. U kanadagha qaytip kelgendin kéyin, wankowér shehiride ötküzilidighan xitaygha qarshi paaliyetlerge cheklime qoyghan we ulargha yol qoymighan.

Kanadadiki bixeterlik sahesidiki ataqliq adwokat dawid harris "kalgari munbiri" gézitidiki maqaliside, béyjing dairilirining kanadada jasusluq paaliyetlirini téximu kücheytish bilen birge, bu yerdiki kanadaliq xitaylarni sétiwélishni jiddiyleshtürgenlikini tilgha élip: xitay hökümitining kanadaliq emeldarlarni, siyasetchilerni, tetqiqatchi - Alim, adwokat we bashqa kesiptiki közge körüngen kishilerni alahide teklip qilishi we ularni daghdughiliq kütiwélishi, ziyaret jeryanidiki pütün chiqimlarni xitay hökümitining öz üstige élishi - Ulargha bolghan hörmitidin emes, belki ularni xorlash yeni, ularni sétiwélishqa urunush. Qisqisi, ularni gélidin baghlash taktikisidur. Xitayning meqsiti bizning ichimizge singip kirishni kücheytish we bizge issiq ötküzüshtur, dep yazidu. Ottawa uniwérsitétining qanunshunasliq boyiche proféssori érrol mendés bolsa xitay hökümitining bu heriketlirini kanadaning siyasitige, soda munasiwetlirige we xelqaradiki ornigha arilishish, dep bahalidi.

"Ottawa puqraliri" gézitidiki bash maqalide, xitay dairilirining kanadada iqtisadi jasusluq paaliyetliri bilen shughullinip kelgenlikini, emdi buninggha siyasi jasusluqning qoshulghanliqini eskertip: xitay hökümitining uzundin béri kanadagha qol tiqiwatqanliqi biz üchün sir emes idi. Lékin bügünge kelkende, bu kishini téximu endishige salidighan derijige bérip yetti. Xitay dairilirining iqtisadi jasusluq paaliyetlerge xuddi intayin mohim bir kesipler qatarida, alahide ehmiyet bériwatqanliqi, kanadaliq muxbirlar, siyasetchiler we sodigerlerge besh qoldek melum. Xitay hökümiti bu xil munasiwet torliri arqiliq, kanada shirketlirining zadi néme ishlar bilen shughulliniwatqanliqi, ularning kelgusi pilanliri heqqidiki mexpiyetliklerni we bashqa nazuk uchurlarni téximu asan qolgha keltürmekchi, dep yazidu. Maqalide kommunistik partiye diktatorluqidiki xitay hökümitining, kanadaning démokratik tüzümning bezi ewzelliklirini süyiistimal qiliwatqanliqi, iqtisadi desmaye bilen siyasi jehette menpeet éliwatqanliqi, qisqisi, buning kanadaning démokratik asasigha ziyan séliwatqanliqi bayan qilinidu.

Kanadadiki xitaygha mayil siyaset yürgüzidighan libéral we yéngi démokratlar partiyisining bezi parlamént ezaliri, richard faddénni nazuk mesilide yenggillik qildi we kanadaning xitay bilen bolghan yéngi munasiwitige soghuqchiliq salmaqchi boldi dep eyiblep,uni istipa bérishke chaqirmaqta. Kanadadiki xitay jemiyetliri bolsa, gumanliq soghaq közlerning özlirige tikilgenlikidin shikayetchi. Kanada parlaméntida ötküzülgen guwahliq bérish yighinida, richard feddén kanadaning jiddiy bir mesilisini héch pedezlimestin otturigha qoyghanliqini, buning üchün héchkimdin kechürüm sorash mejburiyitining yoqluqini tekitlidi. U sözide, bu mesile kanadadiki xitaylargha bérip taqalsimu, buning asasliqi chetel küchlirining qol tiqish mesilisi ikenlikini, bu yerdiki xitay jamaitining yenila ziyankeshlikke uchrighuchilar hésablinidighanliqini eskertti. Yéqinda, kanadada élip bérilghan jamaet rayini sinash paaliyitide, köpligen kishiler kanada bixeterlik axbarat idarisining bashliqi richard faddénni qollighan.. Angus réid isimlik ray sinash orginining tekshürüsh netijisige qarighanda,73% kanadaliq bezi siyasetchilerning xitay hökümitining kontrolluqigha kirip qélish éhtimalliqi yoqiri yaki bu mumkin dep jawab bergen. Bu éhtimalliq az yaki mumkin emes dégüchiler bolsa14 % bolghan. Yene 59% kanadaliq richard faddénning istipa bérishi toghra emes,dep qarighan. Peqet 9% ademla uning istipa bérishini telep qilghan. Ray sinashqa qatnashqan 67% kanadaliq xitay dairilirining kontrolluqigha chüshüp bolghan, kanadaliq siyasetchi - Emeldarlarning isimlikini ashkarilashni telep qilghan.

Jewrim

Qirghizistandiki uyghur teshkilatliri parlamént saylimigha teyyarlanmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz tursun islam
2010-07-23

Qirghizistan ötkünchi hökümiti yéqinda réfirandum élip bérip, yéngi asasiy qanun maqullighan idi. Yéngi asasiy qanun boyiche qirghizistan prézidéntliq tüzümdiki döletttin parlamént tüzümidiki döletke özgergen. Qirghizistanda kimning hakimiyet soraydighanliqi, bu yil 10 - Aydiki parlamént saylimida melum bolidu.

Qirghizistandiki uyghur teshkilatliri bolsa 10 - Aydiki parlamént saylimigha nisbeten nahayiti éhtiyatchan pozitsiye tutmaqta. Ular yéqinda yighin échip, saylamda héchqandaq partiye - Guruhni qollimasliqni qarar qilghan.

Jewrim

Xitay dairiliri gheyret niyazni 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qildi

Muxbirimiz erkin
2010-07-23

Uyghur aptonom rayonining merkizi ürümchidiki bir sot mehkimisi peyshenbe küni höküm chiqirip, uyghurbiz tor bétining bashqurghuchiliridin sabiq "shinjang iqtisad géziti" ning muxbiri gheyret niyazni 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilghan. Ürümchi sheherlik ottura sot mehkimisi gheyretning chetel metbuatlirigha "5 - Iyul weqesi" ge munasiwetlik sezgür mesililerde pikir bayan qilghanliqini we maqale élan qilghanliqini ilgiri sürgen.

Birleshme agéntliqining xewer qilishiche, béyjing merkizi milletler uniwérsitétining dotsénti, uyghurbiz tor bétining qurghuchisi ilham toxti dairilerning gheyret niyazni 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilghanliqini bildürgen. Urumchi sheherlik ottura sot mehkimisi uning peyshenbe küni sotlanghanliqini étirap qilghan bolsimu, lékin sotning hökümini ashkarilashni ret qilghan.

Peyshenbe küni merkizi nyuyorktiki muxbirlarni qoghdash komitéti bayanat élan qilip, gheyret niyazni shertsiz qoyup bérishni telep qilghan. Gheyret niyaz 5" - Iyul weqesi"din kéyin xongkong muxbirlirigha bayanat bérip, weqedin burun nur bekrini weqening aldini élishqa agahlandurghanliqini, lékin nurning buninggha qulaq salmighanliqini ilgiri sürgen idi. Xewerlerge qarighanda, gheyret niyaz "dölet bixeterlikige tehdit sélish jinayiti" bilen eyiblengen. Dunya muxbirlarni qoghdash komitéti bolsa "gheyret niyazning bir zhurnalist bolush süpitide öz wezipisini atqurghanliqi"ni bildürdi.

Jewrim

Shimaliy koriye amérikigha tehdit saldi

Muxbirimiz erkin
2010-07-23
Shimali koriye dairiliri bügün amérikini agahlandurup, amérika bilen jenubiy koriye hepte axiri herbiy manéwir bashlisa, shimalii koriyining buninggha "emeliy inkas qayturidighanliqi"ni bildürdi. Shimaliy koriye bayanatchisi ri tongil wéytnam paytexti xanoyda chaqirilghan sherqiy - Jenubiy asiya munbiri yighinida tereplerni agahlandurup, yapon déngizida yekshenbe küni bashlinidighan manéwirni amérikining "düshmenlik" herikitining yene bir ipadisi dep qaraydighanliqini tekitligen. Lékin u, qandaq "emeliy inkas" qayturidighanliqini ilgirilep chüshendürmigen.

Yighinda, amérika dölet ishlar ministiri hélariy klinton xanim söz qilip, shimaliy koriyidin amérika we asiyadiki qalghan döletler bilen yaxshi munasiwet ornatmaqchi bolsa, "ighwagerchilik herikiti we kökemilik " ke xatime bérishni telep qilghan.

Lékin, ri tongil amérika bilen jenubiy koriyining birleshme herbiy manéwirini shimaliy koriyining igilik hoquqigha tajawuz qilghanliq dep qaraydighanliqini eskertip, "bizning pozitsiyimiz nahayiti éniq: amérikining herbiy tehditige emeliy inkas qayturimiz" dégen. Klinton xanim charshenbe küni jenubiy koriye bilen shimaliy koriye arisidiki qoralsiz rayonni ziyaret qilip, amérikining shimaliy koriyige yéngi imbargo yüzgüzidighanliqini élan qilghan idi.

Jewrim

Xitay türme dairiliri alim hémitning ailisi bilen körüshüshini toxtatqan

Muxbirimiz erkin
2010-07-23
"Dölet mexpiyetliki"ni ashkarilash jinayiti bilen eyiblinip, 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilinghan qeshqerlik uyghur xristyan muritliridin alimjan hémitning ailisi bilen körüshüshi ret qilinghan. Merkizi amérikining téksas shtatidiki "junggo yardem jemiyiti"ning ashkarilishiche, nöwette jaza mudditini ürümchi 3 - Türmide ötewatqan alimjan hémitning, 6 - Ayda ailisi bilen körüshüshi ret qilinghan.

Xitay qanuni boyiche mehbuslarning her ayda bir qétim aile - Tawabati bilen körüshüsh hoquqi bar bolsimu, lékin dairiler siyasi we diniy dilolarda bu qanunni ijra qilishtin bash tartip kelgen idi. Alimjan hémit 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilinip, qeshqerdin ürümchi 3 - Türmige yötkep bérilghandin kéyin, uning aile tawabati her ayda bir qétim uni yoqlap turghan.

Ular axirqi qétim bu yil 5 - Ayda yoqlap barghan bolup, türme dairiliri 6 - Ayda ularning körüshüshini ret qilghan. Gerche alimning ayali uning bilen 7 - Ayda körüshkenlikini bildürgen bolsimu, lékin shuningdin béri türme dailiri her qétimliq körüshüshte mehbusning aile tawabatidin yerlik saqchining xétini élip kélishni shert qilip qoyghan.

"Junggo yardem jemiyiti" alimjanning dilosini "éghir ziyankeshlik weqesi" dep eskertip, bu dilo xelqara jemiyetning diqqitini qozghishi kéreklikini ilgiri sürgen. B d t ning qamaqtiki mehbuslar xizmet guruppisi 2009 - Yili alimjanning tutup turulushi qanunsiz dep qarap, xitay hökümitidin buninggha chüshenche bérishni telep qilghan idi.

Jewrim

Awam palata ezasi frank wolf obama hökümitining kishilik hoquq siyasitini tenqidlep, hökümetni uyghurlargha qulaq sélishqa chaqirdi

Muxbirimiz erkin
2010-07-23
Amérika awam palata ezasi frank wolf peyshenbe küni dölet mejliside nutuq sözlep, obama hökümitining kishilik hoquq siyasitini tenqidlidi. U, obama hökümitini "kishilik hoquqta sadasini yükseltish " ke chaqirip, "asasi kishilik hoquqni, diniy erkinlikni qoghdash we algha sürüshte zuwani ichige chüshüp kétiwatqanliqi" ini, dölet mejlisining bu sahediki boshluqni toldurushini telep qildi.

Frank wolf, dölet mejlisining omumi yighinidiki nutuqida yene, uyghurlarning nöwettiki weziyiti we ürümchi 5 - Iyul namayishchilirining basturulushini alahide otturigha qoyup, obama hökümitini amérika - Xitay munasiwitini dep kishilik hoquqqa sel qarash bilen tenqid qildi. U, amérika démokratiyini algha sürüsh fondi reisi grishmanning yéqinda élan qilghan maqalisidin neqil keltürüp, " dairilerning namayishchilargha oq chiqarghanliqi, nechche yüz kishi ölgenliki shundaqla namayishchilarning omumyüzlük tayaqqa tutulghanliqi, minglighan kishining qolgha élinghanliqi we rayonning tashqi dunya bilen alaqsi 10 ay üzüp tashlanghanliqi"ni eskertti.

Frank wolf yene, gréshmanning töwendiki sözlirini tekrarlap,"amérika we xelqara jemiyet uyghurlarning ötken yili iyulda yüz bergen weqe üstidin musteqil tekshürüsh élip bérish chaqiriqini qollap, xitay dairiliri bilen heqiqiy dialog élip bérishi kérek. Uyghurlarning nidasi chöl - Jezirilerni titretmekte. Ularning awazini anglaydighan waqit keldi"dep tekitligen.

Frank wolf, dölet mejlisidiki xitay kishilik hoquq xatirisige köngül bölidighan siyasionlarning biri bolupla qalmay, uyghurlarning kishilik hoquq we démokratiye herikitini yéqindin qollaydighan jumhuriyetchi siyasionlarning biridur.

Jewrim

Xelqara kechürüm teshkilati xitayning gheyret niyazni qamaq jazasigha höküm qilghanliqini eyiblidi

Muxbirimiz erkin
2010-07-23
Xelqara kechürüm teshkilati jüme küni bayanat élan qilip, xitay dairilirining uyghur zhornalist gheyret niyazni 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilghanliqini eyiblidi.

Xelqara kechürüm teshkilatining asiya - Tinch okyan ishliri muawin driktori ketérin beybér, urumchi sheherlik ottura sot mehkimisining hökümige inkas qayturup, "uyghur xelqning derd - Elimini otturigha qoyghanliq sewebidin 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilish, axbaratchiliq nuqtisidin heddidin ashqan jaza hésablinidu" dep körsetti. U yene, "uning üstige gheyret niyazning sözi boyiche, u awam puqraliq mesuliyitini ada qilip, dairilerni jiddiy tedbir qollinip, milliy toqunushning aldini élishqa chaqirghan" dep eskertti.

Gheyret niyaz 2009 - Yili öktebirde qolgha élinghan bolup, saqchi terep uning chetel axbarat wastilirigha "nurghun bayanat" bergenlikini ilgiri sürgen. Xelqara kechürüm teshkilatining eskertishiche, teptish dairiliri gheyret niyazning 5 - Iyul weqwesidin burun yazghan maqale we obzorlirini shundaqla xongkong metbuatlirigha bergen bayanlirini "jinayi"pakit qilip qollanghanliqini bildürdi.

Gheyret niyaz, bu söhbetliride"qosh tilliq" maarip siyasiti nurghun uyghur oqutquchilirining ishtin boshitilishini keltürüp chiqirip, uyghurlarning naraziliqini qozghighanliqini ilgiri sürgen idi. Ketérin beybér xitay dairilirini gheyret niyazni qoyup bérishke chaqirip," gheyret niyaz wijdan mehbusi, u derhal qoyup bérilishi kérek" dep körsetti.